Ngừng ngay việc so sánh sự sụp đổ của Afghanistan với Nam Việt Nam

Chủ nhật, 5/9/2021| 16:01

Kabul thất thủ, việc truyền thông thế giới chạy tít liên tưởng đến Sài Gòn là không thể tránh khỏi. Các gia đình người Mỹ gốc Việt đã di tản khỏi Sài Gòn khi đó chia sẻ: Afghanistan khơi lại những ký ức đau thương của họ.

Ngừng ngay việc so sánh sự sụp đổ của Afghanistan với Nam Việt Nam

 Trái: Cảnh người di tản trên nóc tòa Đại sứ Mỹ tại Sài Gòn năm 1975 và (phải) người dân Afghanistan leo lên đỉnh một chiếc máy bay để chạy trốn khỏi đất nước tại sân bay Kabul ở Kabul vào ngày 16 tháng 8 năm 2021. (Ảnh tổng hợp/ Getty Images)

Dù có sự cộng hưởng mạnh mẽ từ hình ảnh sơ tán các viên chức ngoại giao và người tị nạn cũng như thất bại mất thể diện của Washington, việc báo chí so sánh sự sụp đổ của Afghanistan với Việt Nam Cộng hòa là rất thiếu chính xác – có thể dẫn dắt dư luận lầm đường một cách nguy hiểm.Lâu nay, Việt Nam luôn được coi là thất bại về chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, tuy nhiên những so sánh bộc phát không chỉ làm sai lệch quá khứ mà còn còn khiến dư luận hiểu sau về những khốn khổ và hiểm nguy mà người dân Afghanistan đã và đang phải đối mặt.

Việc này cũng reo nguy cơ gây hiểu sai lệch về Chính phủ Việt Nam.Về đạo lý, không có lý do gì để so sánh Taliban với Bắc Việt. Trong Chiến tranh Thế giới thứ II, Việt Nam thực sự đã ủng hộ Mỹ và Đồng minh khi là lực lượng kháng chiến duy nhất chống lại phát xít Nhật xâm chiếm Đông Dương. Tiền đề này khiến Việt Minh khác hoàn toàn với lực lượng vũ trang Taliban từng tàn sát các cộng đồng thiểu số Hazara và buộc người Hindu mang phù hiệu vàng để phân biệt với người Afghanistan theo Hồi giáo – giống như phát xít Đức phân biệt người Do Thái trước đây.Tháng 9/1945, Lãnh tụ khai quốc của Việt Nam, ông Hồ Chí Minh đã mở đầu lời tuyên ngôn độc lập bằng khẳng định “Mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng”, lặp lại nguyên văn Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ. Một năm sau, Chủ tịch Hồ Chí Minh bày tỏ sự ngưỡng mộ tới Mỹ và cuộc cách mạng Mỹ trong lá thư gửi tới Tổng thống Hoa Kỳ khi đó là Harry Truman – và đề nghị Hoa Kỳ hỗ trợ kết thúc sự cai trị của thực dân Pháp ở Việt Nam. Việc này khác xa với thái độ của những lãnh đạo sáng lập Taliban hay lực lượng Al Qaeda.

Ngừng ngay việc so sánh sự sụp đổ của Afghanistan với Nam Việt Nam

Cảnh người di tản trên nóc tòa Đại sứ Mỹ tại Sài Gòn năm 1975 (Ảnh: Hugh Van Es, Getty Image) 

Cuộc tấn công của Thủ lĩnh Al Qaeda Osama Bin Laden vào các mục tiêu ngay trên đất Mỹ ngày 11/9/2001 đã buộc Mỹ can thiệp vào Afghanistan. Việt Nam chưa từng và không bao giờ thực hiện vụ tấn công vào Mỹ, ngay cả cái gọi là sự kiện Vịnh Bắc Bộ dẫn tới việc leo thang chiến tranh ở Việt Nam cũng là sự ngụy tạo, lừa dối của giới chức Hoa Kỳ lúc bấy giờ.Tháng 5/2009, Taliban thực hiện tấn công bằng khí ga vào một trường nữ sinh ở Kabul khiến hàng trăm nữ sinh ngộ độc, đau đầu, buồn nôn và nôn mửa – một trong vô số vụ tấn công và đe dọa đánh bom khiến toàn bộ trường nữ sinh các quận ở Afghanistan bị đóng cửa.Trong Chiến tranh Việt Nam, chính các máy bay của Mỹ đã quần đảo trên bầu trời Việt Nam suốt 10 năm từ 1961 đến 1971, rải 13 triệu thùng chất độc da cam chết chóc – một hành động diệt chủng về sinh thái để lại nhiều di chứng dị tật khủng khiếp qua nhiều thế hệ cho bao gia đình Việt Nam.Năm 1973, ngay khi Hiệp định Hòa bình Paris có hiệu lực, Việt Nam đã tìm cách hợp tác với Liên hợp quốc – nhưng vấp phải những cản trở của Tổng thống Mỹ khi đó là Richard Nixon. Đối lập với đó, các cuộc đánh bom tự sát của Taliban nhằm vào một nhà khách ở thủ đô Kabul đã làm gián đoạn cuộc bầu cử tổng thống của Afghanistan năm 2009, làm 6 nhân viên Liên hợp quốc và 6 thường dân phục vụ bầu cử thiệt mạng.

Dù ở cả hai nước ít nhiều vẫn có các hành động ảnh hưởng tới an toàn của người dân trước và sau khi Afghanistan và Việt Nam Cộng hòa thất thủ, rõ ràng chúng không thể so sánh với nhau về mức độ tàn khốc. Nhiều ý kiến cho rằng chờ đợi người dân Afghanistan phía trước chỉ có tương lai nghiệt ngã dưới sự thống trị của Taliban.Đây là một trải nghiệm lạ lùng và không mấy dễ chịu đối với các lãnh đạo Việt Nam bởi chỉ tuần trước họ mới đón Phó Tổng thống Mỹ trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của bà. Sự so sánh của báo chí quốc tế chỉ khiến Việt Nam thấy họ luôn bị đánh đồng với các đối thủ tàn bạo, sai trái của Mỹ.

Ngừng ngay việc so sánh sự sụp đổ của Afghanistan với Nam Việt Nam

 Người Afghanistan tập trung tại sân bay khi họ chờ đợi để rời khỏi Kabul vào ngày 16 tháng 8 năm 2021. (Ảnh của Shakib Rahmani/ AFP qua Getty Images)

Mới 13 tuổi khi chiến tranh kết thúc, ông Phạm Quang Minh, một chuyên gia về chính sách đối ngoại tại Hà Nội cho biết trong một email rằng, lãnh đạo Việt Nam không thấy bất cứ điểm tương đồng nào và rõ ràng việc so sánh Taliban dù là với lực lượng Nam Việt Nam hay Bắc Việt Nam đều không đúng.Sự so sánh được đưa ra bất chấp bối cảnh quan hệ ngoại giao Hà Nội và Washington đang khởi sắc. 6 tháng trước, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam lúc đó Daniel Kritenbrink còn ra hẳn một clip nhạc rap để ca ngợi “tình  hữu nghị dài lâu” giữa hai cựu thù.Nhìn cuộc xung đột hiện tại của Mỹ qua lăng kính của cuộc chiến tranh Việt Nam hơn nửa thế kỷ trước dẫn tới việc bỏ qua bối cảnh trọng yếu.

Thêm nữa khi liên hệ 2 cuộc chiến với nhau, người ta đã hoàn toàn bỏ qua sự vô nghĩa trong hành động can dự của Mỹ vào chiến tranh Việt Nam và quan trọng hơn là đã đánh lạc hướng sự tập trung khỏi những thống khổ mà thường dân phải gánh chịu sau thất bại quân sự của Mỹ.Tổ chức Theo dõi Nhân quyền HRW cho rằng các cuộc tranh luận tiếp tục so sáng về hai cuộc chiến hoặc về những điều dẫn tới chiến thắng của Mỹ “hạ thấp các hậu quả tàn quốc của cuộc chiến đối với người Afghanistan – dù là thường dân hay chiến binh”. Việc mổ xẻ những gì đang diễn ra ở Kabul để rút ra bài học là rất nên và sẽ diễn ra, nhưng không phải bây giờ, và phải tiếp tục giữ tập trung tới những người dân thường đang tìm cách trốn chạy khỏi đàn áp.Nếu so sánh giữa năm 1975 và ngày nay, người ta có thể đặt câu hỏi ý nghĩa thực sự của 2 cuộc chiến đối với một siêu cường thua trận là gì – và ai sẽ phải trả giá. Nước Mỹ đã hi sinh 2.400 sinh mạng tại Afghanistan và khoảng 58.000 tại Việt Nam. Cùng với đó là gần ¼ triệu sinh mạng người Afghanistan và khoảng từ 1,5 triệu đến 3,5 triệu người Việt.

Mỹ bước ra khỏi 2 cuộc chiến vẫn giàu có và hùng mạnh nhất thế giới còn người Việt nhận lại tình trạng tan hoang và thậm chí đến nay cũng chỉ bằng một phần nhỏ thu nhập của Mỹ.Tổng cộng, 117.000 người, phần lớn là người Afghanistan, đã di tản khỏi Kabul – nhưng con số người bị mắc kẹt ở lại với Taliban đông hơn gấp nhiều lần. Cuộc sơ tán diễn ra với chi phí phải trả bằng máu, từ những người tuyệt vọng rơi khỏi càng máy bay C-17 đến hơn 100 người Afghanistan và 13 lính Mỹ thiệt mạng trong vụ đánh bom tự sát thứ 6 tuần trước hoặc bị lính Mỹ bắt chết trong vụ hỗn loạn sau đó. Số phận của những người di tản vẫn còn vô định, dù Mỹ đã chấp nhận hàng ngàn người, nước này vẫn đang tìm cách đưa bớt người đi định cư ở nước thứ 3 hơn là một mình nhận trách nhiệm.Trong khi đó, tại thành phố Hồ Chí Minh, nhằm chặn đà tăng của số ca nhiễm và tử vong do COVID-19, xe quân sự một lần nữa lại lăn bánh trên các nẻo đường Thành phố đưa bộ đội đến thực thi kỷ luật Chỉ thị 16 tăng cường. Trên mạng xã hội đang lan truyền những hình ảnh đau thương của một Thành phố đang bị ốm với các bệnh viện quá tải.

Tại Thành phố và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, công nhân các nhà máy, trong đó có nhiều nhà máy sản xuất giày, đồ nội thất cho người tiêu dùng Mỹ, đang chật vật thực hiện 3 tại chỗ để chặn COVID-19 lây lan. Khi Afghanistan phải đối mặt với một thảm họa nhân đạo lịch sử và thành phố Hồ Chí Minh đang phải vật lộn với cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất kể từ sau Chiến tranh Việt Nam, Hoa Kỳ nên tăng cường nỗ lực hỗ trợ các chiến trường cũ của mình nếu muốn hàn gắn vết thương quá khứ./

Thu Hường (dịch theo Tác giả: Chris Humphrey, Trưởng đại diện Văn phòng Thông tấn Đức tại Hà Nội)

Top