ASEAN cần đoàn kết yêu cầu Trung Quốc tuân thủ phán quyết của Tòa trọng tài PCA năm 2016

Thứ Năm, 15/7/2021| 7:35

Năm năm trước, ngày 12 tháng 7 năm 2016, Tòa án Trọng tài Thường trực (PCA) ở La Hay đã công bố phán quyết trong vụ kiện trọng tài giữa Philippines và Trung Quốc về Biển Đông, kết luận các yêu sách bành trướng của Trung Quốc trong tranh chấp. vùng biển là vô hiệu và đưa ra câu trả lời cho nhiều câu hỏi xung quanh tranh chấp trên Biển Đông.

Năm 2012, Trung Quốc hung hăng chiếm bãi cạn Scarborough, khiến Philippines phải kiện lên Tòa Trọng tài PCA vào năm 2013 đề nghị phân giải yêu sách của Trung Quốc dựa trên cái gọi là đường chính đoạn đầy tranh cãi liếm gọn 90% diện tích Biển Đông. Trung Quốc còn bổ sung thêm 1 đoạn nữa trên bản đồ vào năm 2013 bao phủ thêm Đài Loan.

Bãi cạn Scarborough được cả Trung Quốc, Đài Loan và Philipin tuyên bố chủ quyền. Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 UNCLOS, tất cả các quốc gia ven biển đều có quyền đối với vùng đặc quyền kinh tế EEZ 200 hải lý, thềm lục địa và lãnh hải 12 hải lý. Trung Quốc và tất cả các nước có yêu sách ở Biển Đông đều đã ký và phê chuẩn UNCLOS 1982. Tuy nhiên, yêu sách của Trung Quốc không phù hợp với UNCLOS.

ASEAN cần đoàn kết yêu cầu Trung Quốc tuân thủ phán quyết của Tòa trọng tài PCA năm 2016

 Tòa trọng tài ở La Hay tổ chức tranh tụng kín từ ngày 7-13/7/2016 cho vụ kiện của Philippines đối với Trung Quốc liên quan đến yêu sách phi pháp của Trung Quốc về Biển Đông. (Nguồn: PCA)

Trong phán quyết mang tính lịch sử này, Tòa Trọng tài đã tuyên yêu sách của Trung Quốc về quyền lịch sử trên Biển Đông là không có giá trị pháp lý. Tòa Trọng tài đồng ý với Philipin rằng Gạc Ma, Châu Viên và Chữ Thập là các đá. Tư Nghĩa, Vành Khăn là các bãi nửa chìm, nửa nổi theo thủy triều thì không đủ cơ sở để xác định các quyền hàng hải liên quan. Bãi Cỏ Mây và Bãi Cỏ Rong cũng là các thực thể nửa chìm nửa nổi và thuộc về thềm lục địa của Philipin, vì vậy bác bỏ mọi quyền của Trung Quốc trong khu vực này.

Tòa Trọng tài nêu rõ Bãi cạn Scarborough cần được duy trì là ngư trường truyền thống cho những người lâu nay vẫn sinh sống dựa vào khu vực này. Phán quyết cũng giải thích rằng các hoạt động xây dựng đảo nhân tạo của Trung Quốc trên Biển Đông đã gây hủy hoại nghiêm trọng đến môi trường biển. Trung Quốc đã xâm phạm quyền chủ quyền của Philipin bằng các hoạt động thăm dò dầu khí gần Bãi Cỏ Rong nằm trong EEZ của Philipin.

Tòa trọng tài đã bị Trung Quốc tẩy chay, bất chấp phán quyết là hợp pháp, cuối cùng và có tính ràng buộc. Mặc dù PCA không phải là tòa án cũng không phải là cơ quan của Liên hợp quốc, nhưng ủy ban trọng tài được thành lập theo UNCLOS.

Là một bên ký kết UNCLOS, Trung Quốc có nghĩa vụ tuân thủ phán quyết của PCA và tuân theo tất cả các quy tắc hàng hải được đề cập trong UNCLOS. Thật không may, suốt năm năm qua, Trung Quốc đã kiên quyết từ chối tuân thủ.

ASEAN cần đoàn kết yêu cầu Trung Quốc tuân thủ phán quyết của Tòa trọng tài PCA năm 2016

 Một tàu tuần duyên Philippines lướt qua tàu tuần duyên Trung Quốc gần bãi cạn Scarborough ở Biển Đông vào tháng 5/2019. (Nguồn: AFP)

Học giả Nhật Bản Tetsuo Katoni trong bài viết có tên gọi “Trọng tài Biển Đông: No, đó không phải là phản quyết của Tòa trọng tài” đăng trên trang Maritime Isssues có đoạn “Phán quyết Trọng tài không chỉ là phán quyết của Tòa trọng tài. Đó là một phán quyết của Công ước UNCLOS. Trung Quốc có quyền không tham gia tố tụng. Ngay cả khi không có sự tham gia của Trung Quốc, Tòa vẫn xem xét lập trường và các tuyên bố của Trung Quốc, đồng thời đảm bảo rằng các yêu sách của Philippines đều có cơ sở trên thực tế và luật pháp. Mặt khác, Trung Quốc có nghĩa vụ chấp nhận và tuân thủ phán quyết cuối cùng. Theo UNCLOS, việc Trung Quốc không tham gia là được phép, nhưng không chấp nhận thì không ”

Về phía Trung Quốc, nước này gọi phán quyết là “bất hợp pháp” và “vô giá trị”. Đại sứ quán Trung Quốc tại Philipin ra tuyên bố đăng tải trên trang của kênh ABS-CBN News rằng “lập trường của Trung Quốc là nhất quán, rõ ràng và kiên định. Trọng tài Biển Đông và cái gọi là phán quyết đều bất hợp pháp và vô hiệu. Trung Quốc không chấp thuận hay tham gia vào vụ kiện cũng như không chấp nhận hay công nhận cái gọi là phán quyết”.

Cả Trung Quốc và Philippines đều là thành viên chính thức hoặc bên ký kết của Tòa trọng tài. Sao Tòa Trọng tài có thể bất hợp pháp? Sao phán quyết của Tòa Trọng tài lại vô hiệu?

Năm 2016, Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã không thúc ép Trung Quốc thực hiện phán quyết PCA để đổi lấy lợi ích kinh tế từ Bắc Kinh. Hiện tại Chính quyền của ông Duterte đã nhận ra đó là sai lầm khi chứng kiến các hành vi hung hãn của Trung Quốc ở Biển Đông và đã bắt đầu yêu cầu phán quyết của PCA phải được thi hành.

Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Philipin Delfin Lorenzana ra tuyên bố năm ngoái rằng “Chúng tôi đề nghị Trung Quốc nhanh chóng tuân theo phán quyết của Tòa Trọng tài và tuân thủ Công ước LHQ về Luật Biển mà nước này là một bên ký kết”.

Trung Quốc cũng đã dụ dỗ, lừa dối và ép buộc các bên tranh chấp khác không đề cập đến vấn đề này. Nhưng Indonesia, không phải là một bên có yêu sách, đã hoan nghênh phán quyết của Tòa Trọng tài. Là một thành viên quan trọng đầu tàu của ASEAN, Indonesia luôn kêu gọi các bên ở Biển Đông tuân thủ các quy định pháp luật biển quốc tế.

Phái đoàn thường trực của Indonesia tại Liên hợp quốc ở New York cho biết trong một tuyên bố gần đây rằng “Indonesia nhắc lại rằng đường 9 đoạn thiếu cơ sở pháp lý và vi phạm UNCLOS1982”.

Trung Quốc, quốc gia đông dân nhất thế giới và đứng thứ hai trong nền kinh tế toàn cầu, là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Là một thành viên tuân thủ luật pháp, yêu chuộng hòa bình và có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, Trung Quốc phải tuân thủ phán quyết của PCA và tuân theo luật biển quốc tế.

Nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ và Nhật Bản, đang yêu cầu Trung Quốc noi gương Ấn Độ, một quốc gia có trách nhiệm trong khu vực. Năm 2018, Ấn Độ đã thua một vụ kiện ra tòa trọng tài tương tự ở La Hay trước nước láng giềng Bangladesh. Ấn Độ chấp nhận thực hiện phán quyết.

Pháp, Đức và Vương quốc Anh đã đồng ký một công hàm gửi Liên hợp quốc gần đây ca ngợi phán quyết trọng tài năm 2016. Ba cường quốc châu Âu cho rằng “các tuyên bố chủ quyền dựa trên các quyền lịch sử đối với các vùng biển ở Biển Đông không phù hợp luật pháp quốc tế và các quy định của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS)”.

Philippines, nói rằng phán quyết của Tòa Trọng tài là không thể thương lượng, đã kêu gọi Trung Quốc tôn trọng luật pháp quốc tế. Bộ trưởng Lorenzana nói với ABS-CBN News gần đây là “vì lợi ích của sự ổn định khu vực mà Trung Quốc hãylắng nghelời kêu gọi của cộng đồng các quốc gia, tuân theo luật pháp quốc tế và tôn trọng các thỏa thuận quốc tế hiện có”.

ASEAN cần đoàn kết yêu cầu Trung Quốc tuân thủ phán quyết của Tòa trọng tài PCA năm 2016

Philippines yêu cầu Trung Quốc tuân thủ phán quyết về Biển Đông (Ngoại trưởng Philippines Teodoro Locsin Jr. Ảnh: Reuters)

Năm ngoái, Việt Nam là bên có tuyên bố chủ quyền lớn thứ hai ở Biển Đông và hiện là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an đã nêu vấn đề thực thi phán quyết PCA tại một cuộc họp của Hội đồng Bảo an. Tổng thống Duterte cũng đã nêu lại lại vấn đề tại một phiên họp Đại hội đồng LHQ hồi năm ngoái. Indonesia, Malaysia và Philipin đã gửi công hàm liên quan đến vấn đề này lên Liên hợp quốc. Bất chấp sự phê phán của quốc tế, Trung Quốc đã và đang cho thấy mặt chiến lang của họ trên Biển Đông bằng cách xây dựng nhiều đảo nhân tạo, cải tạo đất và dựng các cơ sở quân sự trên Biển Đông.

Ngày 31/5/2020, 16 máy bay Trung Quốc đã xâm phạm không phận của Malaysia ở khu vực Bang Sarawak. Ngoại trưởng Malaysia Hishammuddin Hussein lên án vụ việc là một "sự xâm nhập". “Quan điểm của Malaysia là rõ ràng - có quan hệ ngoại giao hữu nghị với bất kỳ quốc gia nào không có nghĩa là chúng tôi sẽ lấy an ninh quốc gia của mình ra thỏa hiệp về,”, theo tuyên bố của Ngoại trưởng Hishammuddin.

Vào tháng 3, hơn 200 tàu đánh cá Trung Quốc với lực lượng dân quân biển đã được phát hiện gần Đá Ba Đầu, khu vực bãi san hô cạn cách Bataraza 175 hải lý về hướng Tây, thuộc tỉnh Palawan, phía Tây Philipin.

Tháng 4/2020, tàu chiến Trung Quốc chĩa súng radda vào một tàu hải quân Philipin trên Biển Đông. Tàu Trung Quốc đâm chìm tàu cá Philipin, bỏ mặc ngư dân giữa biển. Một tàu Việt Nam sau đó đã cứu hộ các ngư dân này.

Tất cả các hành động của Trung Quốc nêu trên đã vi phạm luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS, phán quyết của Tòa trọng tài và Tuyên bố Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), tác động tiêu cực đến hòa bình, ổn định ở khu vực và tự do hàng hải, chủ quyền của các quốc gia như Việt Nam, Philipin, Indonesia và Malaysia.

Đã đến lúc các thành viên ASEAN đoàn kết lại yêu cầu Trung Quốc tuân thủ phán quyết của Tòa Trọng tài cũng như UNCLOS. Các nước cũng cần xem xét đẩy nhanh tốc độ đàm phán với Trung Quốc về bộ Quy tắc ứng cử (COC)thực chất, hiệu quả và ràng buộc pháp lý, tuân thủ theo UNCLOS./.

Thu Hường dịch

Top