Trung Quốc gia nhập CPTPP liệu Mỹ có mất đi vị thế

Thứ Tư, 22/9/2021| 11:08

Ngày 17-9, Trung Quốc đã nộp đơn xin gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào cho biết, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã gửi đơn xin gia nhập CPTPP tới Bộ trưởng Thương mại New Zealand Damien O'Connor. New Zealand hiện là quốc gia chịu trách nhiệm tiếp nhận các đơn xin gia nhập CPTPP. Bộ trưởng Vương Văn Đào và người đồng cấp New Zealand cũng đã có cuộc điện đàm để thảo luận các bước tiếp theo sau khi Trung Quốc nộp đơn xin gia nhập. CPTPP được ký kết vào năm 2018, là một hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, gồm 11 nước thành viên là Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam. Trước đó, Anh đã chính thức bắt đầu đàm phán để tham gia CPTPP trong khi Thái Lan cũng bày tỏ quan tâm tới việc gia nhập hiệp định này. Các chuyên gia cũng có nhiều quan điểm khác nhau về việc Trung Quốc tham gia CPTPP. Chuyên gia Wendy Cutler - Phó Chủ tịch Viện Chính sách Xã hội Châu Á - cho rằng, “rất khó, nếu không muốn nói là không thể" và việc gia nhập được hay không tùy thuộc vào việc Trung Quốc có chấp nhận điều chỉnh các quy tắc đang áp dụng với doanh nghiệp nhà nước, lao động, thương mại điện tử, luồng dữ liệu tự do, cũng như các cam kết mở cửa thị trường toàn diện khi gia nhập CPTPP hay không.

Trung Quốc gia nhập CPTPP liệu Mỹ có mất đi vị thế

Đại diện các nước thành viên CPTPP ký kết hiệp định vào ngày 8/3/2018 tại thành phố Sanpo, Chile - Ảnh: Reuters

Chuyên gia luật Henry Gao, Đại học Quản lý Singapore, lạc quan hơn, tin tưởng về lâu dài Trung Quốc sẽ giải quyết được những khác biệt và thành công gia nhập CPTPP. Tuy nhiên, việc Trung Quốc chính thức gia nhập sẽ không sớm bởi "quá trình gia nhập có thể sẽ kéo dài trong một vài năm".

CPTPP đứng thứ ba trong số các hiệp định thương mại tự do lớn nhất sau Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) trị giá 26.000 tỉ USD và Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada trị giá 21.100 tỉ USD.

Việc Trung Quốc tham gia sẽ đưa CPTPP trở thành hiệp định thương mại tự do có giá trị nhất từng được ký kết. Hiện 11 nước thành viên CPTTP có tổng giá trị kinh tế trị giá khoảng 13.500 tỉ USD, tương đương khoảng 13% GDP toàn cầu. 

Một báo cáo gần đây của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE) -  tổ chức tư vấn có trụ sở tại Mỹ - ước tính việc Trung Quốc tham gia CPTPP có thể dẫn đến tăng thêm 298 tỉ USD cho nước này vào năm 2030.

Trung Quốc gia nhập CPTPP liệu Mỹ có mất đi vị thế

 Tại APEC lần thứ 27, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố Trung Quốc đang cân nhắc việc gia nhập Hiệp định CPTPP. (Nguồn: Reuters)

Nếu xin gia nhập CPTPP thành công, Trung Quốc cũng sẽ trở thành nền kinh tế lớn nhất trong khối và củng cố hơn nữa vị thế của Bắc Kinh với thương mại và đầu tư trong khu vực. Gao Lingyun - chuyên gia tại Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc ở Bắc Kinh, chia sẻ với Thời báo Hoàn cầu hôm 16.9 rằng, việc Trung Quốc chính thức xin gia nhập CPTPP là diễn tiến quan trọng với sự tham gia của Bắc Kinh vào thiết lập các thỏa thuận kinh tế và thương mại quốc tế đồng thời có xu hướng đặt Trung Quốc ở vị thế tốt hơn trong quyết định các quy tắc thương mại trong tương lai.

Hiệp định CPTPP cũng được kỳ vọng sẽ bổ sung cho những nỗ lực hiện có ở trong nước Trung Quốc nhằm cải cách sâu rộng và mở cửa, đặc biệt liên quan tới bãi bỏ các thủ tục về thương mại và đầu tư, ông nhận định. 

Chuyên gia Trung Quốc cũng lưu ý, trong khi Hiệp định RCEP mà Trung Quốc đang thúc đẩy gia nhập là hiệp định tập trung vào Châu Á, CPTPP có tầm ảnh hưởng về mặt địa lý sâu rộng hơn khi có các nước như Canada, Peru là thành viên. Việc Trung Quốc gia nhập CPTPP qua đó cũng góp phần mở rộng vòng kết nối bạn bè trong lĩnh vực thương mại lớn hơn và việc công bố chính thức nộp đơn xin gia nhập của Trung Quốc cũng được xem như tiếng vang về mặt chính trị với các thành viên CPTPP. 

Song Wei - nhà nghiên cứu tại Học viện Hợp tác Kinh tế và Thương mại Quốc tế Trung Quốc, tổ chức nghiên cứu thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc - nhận định, việc Trung Quốc nộp đơn xin gia nhập CPTPP cho thấy lập trường không đổi của Bắc Kinh với thương mại toàn cầu rộng mở bất chấp sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ nhất là trong bối cảnh đại dịch COVID-19. 

Trung Quốc gia nhập CPTPP liệu Mỹ có mất đi vị thế

Trung Quốc chính thức xin gia nhập CPTPP hôm 16.9. Ảnh: Tân Hoa Xã

Hiện tại, cả Trung Quốc và Mỹ đều không phải là thành viên của CPTPP. Tuy nhiên, tờ Global Times của Trung Quốc nhận định tuyên bố của Chủ tịch Tập Cận Bình “thể hiện cam kết mạnh mẽ của nước này trong việc thúc đẩy mở cửa, chủ nghĩa đa phương và toàn cầu hóa thương mại”.

Trang xã luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc bày tỏ kỳ vọng: “Nếu chính quyền tiếp theo của Mỹ đảo ngược chính sách đối với CPTPP, thì sẽ tạo nên một nền tảng mới cho đối thoại kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc”.

Trước đó, vào tháng 1/2019, ông Vương Huy Diệu - nguyên cố vấn của Quốc vụ viện Trung Quốc - nói rằng, việc Trung Quốc gia nhập CPTPP sẽ là một cách “hay” để xây dựng sự đồng thuận trong lòng Trung Quốc và giảm xung đột với Mỹ.

Do đó, theo ông Vương, gia nhập CPTPP sẽ là “một cách tương đối dễ dàng để cho Bắc Kinh giành được lợi thế trước Mỹ”, và sẽ tốt hơn cho Trung Quốc một khi nước Mỹ có tổng thống mới thay thế ông Trump trong Nhà Trắng “vì lãnh đạo mới của Mỹ có thể có quan điểm khác về việc Trung Quốc gia nhập CPTPP”.

Các quan chức khác của Trung Quốc cũng bày tỏ khả năng Bắc Kinh sẵn sàng tham gia CPTPP để đáp lại lời kêu gọi của Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide về việc “mở rộng” hiệp định CPTPP mà Tokyo sẽ giữ chức chủ tịch vào năm 2021.

Trung Quốc gia nhập CPTPP liệu Mỹ có mất đi vị thế

 Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris phát biểu tại Singapore ngày 24/8 trước khi khởi hành sang Việt Nam - điểm đến thứ hai trong chuyến công du châu Á hồi tháng cuối tháng 8 - Ảnh: AP

Khi được hỏi về quan điểm của Bắc Kinh trong việc trở thành một phần của CPTPP, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên trả lời rằng, một động thái như vậy có thể diễn ra miễn là thỏa thuận này phù hợp với các mục tiêu quốc gia, khu vực và quốc tế, trong đó có những mục mà Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đặt ra.

CPTPP, hiện có 11 nước tham gia, có những tiêu chuẩn cao hơn RCEP và có thể sẽ là những thách thức đối với Trung Quốc như các chuẩn mực của khối về lao động, doanh nghiệp nhà nước, trao đổi dịch vụ và sở hữu trí tuệ.

Theo một chuyên gia kinh tế của Liên hợp quốc, CPTPP đòi hỏi các nước phải mở rộng cho cạnh tranh của nước khác, cạnh tranh bán hàng của chính phủ, chấp nhận quyền mua sắm chính phủ. Ngoài ra, CPTPP còn có một số yêu cầu khác về bảo vệ môi trường, quyền sở hữu trí tuệ và yêu cầu đối với các doanh nghiệp quốc doanh. Một khi Trung Quốc chấp nhận các yêu cầu này và được gia nhập CPTPP, nước này sẽ được hưởng lợi từ ưu đãi thuế quan.

Đương nhiên, Mỹ sẽ bị gạt ra bên ngoài và Mỹ sẽ không được hưởng những lợi thế đó, nhất là không được tiếp cận thị trường rất lớn của Trung Quốc. Viết trên mạng xã hội Twitter bà Wendy Cutler, Phó Chủ tịch và Giám đốc điều hành của Asia Society, nhận định rằng RCEP là “một hồi chuông thức tỉnh nữa cho nước Mỹ”.

Trong khi Trung Quốc đang hướng tới trở thành thành viên của CPTPP, một trong những hiệp định thương mại lớn nhất thế giới, không thấy “bóng dáng” Mỹ ở các hiệp định như vậy...

Chiến lược gia Klein cho rằng những bài phát biểu và tuyên bố về chính sách gần đây cho thấy Nhà Trắng vẫn chưa có một kế hoạch rõ ràng để cải thiện quan hệ kinh tế với khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Trong cuộc họp báo ngày 16/9, khi được hỏi về việc Trung Quốc tham gia CPTPP, thư ký báo chí Nhà Trắng Jen Psaki cho biết Mỹ đang xem xét một loạt các lựa chọn để xây dựng mối quan hệ đối tác kinh tế mạnh mẽ hơn ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

“Thương mại không phải là cách duy nhất. Có nhiều cách để chúng tôi tạo ra quan hệ cũng như các mối quan hệ đối tác”, bà Psakia phát biểu nhưng không nêu rõ những cách đó cụ thể là gì.

Vài ngày sau đó, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ công bố một tài liệu ngắn đáng chú ý về cuộc họp của các bộ trưởng kinh tế ASEAN. Trong đó, Đại diện Thương mại Mỹ Katherine Tai nhấn mạnh cam kết của chính quyền Tổng thống Biden trong việc tăng cường quan hệ kinh tế và thương mại Mỹ - ASEAN, được củng cố bởi Thoả thuận Khung về Đầu tư và Thương mại Mỹ - ASEAN.

Theo chiến lược gia Klein, đây là thỏa thuận có từ năm 2006 và là một trong những loại thỏa thuận về thương mại yếu nhất bởi chỉ đơn thuần thiết lập một khuôn khổ hành chính cho các cuộc đàm phán mà không có các cam kết thực chất.

Cũng theo chiến lược gia này, chuyến công du tới Đông Nam Á vào cuối tháng 8 của Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris chưa đi sâu vào những cam kết cụ thể. Trong bài phát biểu ngày 24/8 tại Singapore, bà Harris cho biết xuất khẩu của Mỹ sang khu vực này hỗ trợ 4 triệu người lao động Mỹ và đạt kim ngạch thương mại song phương gần 2.000 tỷ USD. Sau đó bà liệt kê một số mối quan tâm chung, mối quan hệ đối tác và việc phải hành động cùng nhau chủ yếu bằng các thuật ngữ trừu tượng, ông Klein nhận định.

“Chẳng có đề xuất cụ thể nào để tăng cường quan hệ kinh tế, cũng không có cuộc đàm phán thương mại mới nào, thậm chí còn không có tín hiệu ‘đèn xanh’ để khu vực này (Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương) tham gia và hợp tác với Mỹ trong lĩnh vực công nghệ và các ngành công nghiệp chủ chốt. Tuyên bố về kinh tế đáng kế nhất là về việc đề nghị đăng cai tổ chức Diễn đàn Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương năm 2023”, ông Klein nhận xét về chuyến công du Đông Nam Á của bà Harris.

“Hẳn các nước trong khu vực này đã tự hỏi Mỹ đưa ra được điều gì ngoài việc tuyên bố đảm bảo an ninh - bao gồm quyền tự do hàng hải ở Biển Đông - và địa điểm tổ chức một hội nghị 2 năm sau”, chiến lược gia người Mỹ nói.

Theo ông Klein, nếu Trung Quốc gia nhập CPTPP, quan hệ thương mại của nước này với các quốc gia châu Á vốn đã phụ thuộc đáng kể vào thị trường nước này sẽ càng được củng cố hơn nữa. Và khi việc này mang đến cho Bắc Kinh đòn bẩy chính trị lớn hơn với các nước trong khu vực, Mỹ lại không đưa ra được lựa chọn thay thế nào.

“Washington đang phung phí một trong những tài sản quốc tế giá trị nhất của mình - một thị trường công bằng và dễ tiếp cận", ông Klein nhận định.

Theo chiến lược gia này, nếu Mỹ không nắm lấy các cơ hội, hoạt động kinh tế sẽ chảy tới những thị trường dễ tiếp cận hơn. CPTPP giúp giảm thuế quan với nhiều mặt hàng, mang lại lợi ích cho cả nhà sản xuất lẫn người tiêu dùng trên khắp khu vực châu Á – Thái Bình Dương và điều này cũng có lợi cho Mỹ.

“Ngoài những tác động địa chính trị, chính sách thương mại tiến bộ sẽ thực sự giúp chính quyền Biden đạt được các mục tiêu xây dựng lại nước Mỹ”, ông Klein cho biết. “Một mục tiêu quan trọng của Mỹ là đảm bảo chuỗi cung ứng. Do đó, việc tăng cường thương mại với nhóm các quốc gia đa dạng với nhiều mặt hàng đa dạng giúp Mỹ đạt được điều đó. Các công ty Mỹ nên được tiếp cận hàng và nguồn cung ứng ở nơi có lợi thế cạnh tranh. Nếu để Trung Quốc giành được những lợi thế này, cả người lao động và người tiêu dùng Mỹ sẽ phải trả giá”.

Đó là chưa kể Trung Quốc hiện là thành viên của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và đang đẩy nhanh việc đưa hiệp định này vào thực thi. RCEP được xem là khu vực thương mại tự do lớn nhất trên thế giới được ký kết vào tháng 11/2020 với sự tham gia của 15 quốc gia châu Á - Thái Bình Dương./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)

 

Top