Tiến trình thiết lập hòa bình tại Nam Sudan liệu có dễ dàng

Thứ Năm, 4/3/2021| 16:15

Với một quốc gia trẻ tuổi nhất thế giới Nam Sudan đã phải đối mặt với rất nhiều thách thức về kinh tế – xã hội do cuộc xung đột kéo dài. Mâu thuẫn chính trị giữa Tổng thống Nam Sudan Salva Kiir và cựu Phó Tổng thống Riek Machar đã dẫn đến xung đột bắt đầu từ tháng 12/2013 cho đến nay.

Tiến trình thiết lập hòa bình tại Nam Sudan liệu có dễ dàng

Binh sỹ Nam Sudan. (Nguồn: Crisis Group) 

Nam Sudan, là một quốc gia ở Đông Phi, không giáp biển nằm trên phần phía nam của Cộng hòa Sudan trước đây. Sau khi Nam Sudan giành được độc lập, mối quan hệ giữa nước này và Sudan đã thay đổi. Tổng thống Omar al-Bashir ban đầu tuyến bố vào tháng 1 năm 2011 rằng người dân sẽ có thể sở hữu quốc tịch kép của miền Bắc và miền Nam, song ông đã rút lại đề nghị nay sau khi Nam Sudan độc lập. Ông cũng đề nghị một liên minh theo mô hình EU.  Essam Sharaf, người giữ chức Thủ tướng Ai Cập sau Cách mạng Ai Cập 2011, đã thực hiện chuyến thăm ngoại giao đầu tiên của mình đến Khartoum và Juba để chuẩn bị cho sự ly khai của Nam Sudan. Israel đã nhanh chóng công nhận Nam Sudan là một quốc gia độc lập, Israel cũng là quốc gia đang có hàng nghìn người tị nạn đến từ Nam Sudan, những người này phải đối mặt với nguy cơ bị trục xuất về quê hương của họ. Thủ đô là thành phố Juba. Đất nước này có biên giới với Ethiopia ở phía đông; Kenya, Uganda và Cộng hòa Dân chủ Congo ở phía nam; và Cộng hòa Trung Phi ở phía tây. phía bắc giáp với Sudan, là nước có dân cư chủ yếu là người Ả Rập và người châu Phi theo Hồi giáo. Nam Sudan gồm vùng đầm lầy Sudd rộng lớn mà nguyên là sông Nin trắng, người dân địa phương gọi nơi này là Bahr al Jebel.

Tình trạng tự trị của khu vực là một điều kiện của Hiệp ước Hòa bình Toàn diện giữa Quân đội; Phong trào Giải phóng Nhân dân Sudan (SPLA/M) và Chính phủ Sudan, đại diện là Đảng Quốc đại để kết thúc Nội chiến Sudan lần 2. Xung đột này là cuộc nội chiến kéo dài nhất trong lịch sử tại châu Phi. Một cuộc trưng cầu dân ý về độc lập của Nam Sudan được tổ chức vào tháng 1 năm 2011, với kết quả 98,83% cử tri lựa chọn ly khai. Tổng thống Sudan, Omar al-Bashir, chấp nhận kết quả và ra một Sắc lệnh Cộng hòa phê chuẩn kết quả của cuộc trưng cầu dân ý. Nam Sudan tuyên bố độc lập vào ngày 9 tháng 7 năm 2011, và từ đó hình thành nên quốc gia trẻ nhất.

Tiến trình thiết lập hòa bình tại Nam Sudan liệu có dễ dàng

Lực lượng Phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Nam Sudan (UNMISS) tuần tra tại Leer, Nam Sudan. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Với một quốc gia trẻ tuổi nhất thế giới Nam Sudan đã phải đối mặt với rất nhiều thách thức về kinh tế – xã hội do cuộc xung đột kéo dài. Mâu thuẫn chính trị giữa Tổng thống Nam Sudan Salva Kiir và cựu Phó Tổng thống Riek Machar đã dẫn đến xung đột bắt đầu từ tháng 12/2013 cho đến nay. Một thỏa thuận hòa bình đã được ký kết giữa đại diện Chính phủ Nam Sudan và phe đối lập vào tháng 9/2018, nhiều tiến bộ đã đạt được nhưng những căng thẳng chính trị vẫn chưa được giải quyết. Nam Sudan hiện vẫn đang trong cuộc khủng hoảng kép, từ chính trị đến các vấn đề kinh tế - xã hội. Sản lượng dầu mỏ - vốn chiếm tới 98% thu nhập của nhà nước đã giảm hơn một nửa kể từ khi đất nước tách khỏi Sudan thành một quốc gia độc lập vào năm 2011. Thời điểm đó, sản lượng dầu mỗi ngày đạt tới 350.000 thùng. Trong khi đó, gần 7 triệu người (khoảng một nửa dân số Nam Sudan) phải đối mặt với các cấp độ của tình trạng nghèo đói. Khoảng 860.000 trẻ em phải đối mặt với tình trạng suy dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, Nam Sudan được coi là “cuộc khủng hoảng người tị nạn lớn nhất châu Phi”, theo Cơ quan Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR). Số liệu thống kê từ UNHCR cho thấy, Nam Sudan chiếm tới 14% tổng số người phải di dời nhà cửa ở châu lục – đứng thứ hai sau Syria (chiếm 40%). Hơn 2,3 triệu người Nam Sudan đã phải đi tị nạn ở các quốc gia như Sudan, Ethiopia, Uganda...

Tiến trình thiết lập hòa bình tại Nam Sudan liệu có dễ dàng

Người dân Nam Sudan tại một trại tị nạn ở Sudan (Ảnh: UNHCR) 

Nội chiến khiến nước này rơi vào một cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ và theo báo cáo mới nhất của Chương trình Lương thực thế giới (WFP) của Liên hợp quốc và Tổ chức Nông Lương (FAO), một số khu vực tại Nam Sudan có thể lại rơi vào nạn đói nghiêm trọng do thiếu lương thực trầm trọng và giá cả tăng cao tiếp tục ảnh hưởng tới gần một nửa dân số nước này. Các báo cáo viên cho biết tình hình tại Nam Sudan kể từ đầu năm 2021 đến nay tiếp tục có một số tiến triển tích cực, trong đó thỏa thuận ngừng bắn dài hạn tiếp tục được cơ bản tuân thủ và việc bổ nhiệm thống đốc ở tất cả các bang đã được hoàn tất. Tuy nhiên, các báo cáo viên cho rằng tiến trình chuyển tiếp và việc thực hiện Thỏa thuận Hòa bình năm 2018 nhìn chung vẫn diễn ra rất chậm, đồng thời bày tỏ quan ngại về tình trạng khủng hoảng kinh tế, nhân đạo ở Nam Sudan do tác động của đại dịch Covid-19, thiên tai, tình trạng mất an ninh lương thực và gia tăng bạo lực giữa các cộng đồng.

Trước vấn đề khủng hoảng nghiêm trọng ở Nam Sudan hôm qua ngày 3/3 tại châu Phi, ông David Shearer - Phái viên đặc biệt của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ), đồng thời là người đứng đầu Phái bộ gìn giữ hòa bình của LHQ tại Nam Sudan (UNMISS) - thừa nhận tiến trình hòa bình ở quốc gia nước này vẫn rất mong manh, dù đạt được một số tiến bộ trong 4 năm qua.

Phát biểu tại Hội đồng Bảo an LHQ, ông Shearer - người sẽ hết nhiệm kỳ tại Nam Sudan vào tháng tới, cho biết quốc gia châu Phi này đã đạt được nhiều bước tiến cả về an ninh và ổn định chính trị. Nổi bật trong số đó là các bên đã đạt được lệnh ngừng bắn, một thỏa thuận hòa bình và chính phủ chuyển tiếp. Bộ máy lãnh đạo các địa phương đã dần được kiện toàn. Tuy nhiên, ông Shearer đồng thời cảnh báo tiến trình hòa bình còn rất nhiều mong manh. Nhiều người dân lo ngại những bước tiến tích cực của tiến trình chính trị có thể bị sụp đổ. Chính vì vậy, để phục vụ cho lợi ích cao nhất của người dân, ông Shearer kêu gọi cộng đồng quốc tế cần đoàn kết và cam kết thúc đẩy tiến trình hòa bình tại Nam Sudan.

Tiến trình thiết lập hòa bình tại Nam Sudan liệu có dễ dàng

Đại sứ Đặng Đình Quý tham dự họp trực tuyến của HĐBA LHQ về Nam Sudan.

Năm 2021 sẽ là thời điểm Nam Sudan đánh dấu 10 năm quốc gia này tách ra (từ Sudan) trở thành quốc gia độc lập. Hiện Nam Sudan còn đang gặp khó khăn về kinh tế và hơn 8 triệu người có thể cần hỗ trợ nhân đạo trong năm nay. Về phía Việt Nam luôn ủng hộ hoạt động của Phái bộ Gìn giữ Hòa bình tại Nam Sudan tại cuộc họp Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (HĐBA LHQ) ngày 2/3 họp trực tuyến với các nước tham gia đóng góp lực lượng cho Phái bộ Gìn giữ Hòa bình LHQ tại Nam Sudan (Sudan), gọi tắt là UNMISS.

Phát biểu tại phiên họp, Đại sứ Đặng Đình Quý, Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại LHQ đánh giá cao những tiến triển về chính trị – an ninh ở Nam Sudan thời gian qua, trong đó UNMISS đã đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy những tiến triển này. Đại sứ đánh giá cao các hoạt động của Phái bộ, nhấn mạnh những đóng góp của Việt Nam thông qua việc triển khai bệnh viện dã chiến cấp 2 tại Bentiu và khẳng định, Việt Nam sẽ tiếp tục đóng góp tích cực vào hoạt động của UNMISS trong thời gian tới.

Đại sứ Đặng Đình Quý bày tỏ mong muốn các hoạt động của UNMISS sẽ tiếp tục đáp ứng những thay đổi của tình hình thực tế ở Nam Sudan, trong đó có việc tăng cường hỗ trợ tiến trình chuyển tiếp tại quốc gia này cũng như tăng cường hiệu quả của các hoạt động bảo vệ thường dân.

Đồng thời, Đại sứ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an toàn cho lực lượng của UNMISS trong bối cảnh đại dịch COVID-19 và ủng hộ thúc đẩy hơn nữa sự tham gia và các điều kiện thuận lợi cho sự tham gia của nữ giới trong Phái bộ./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)

Top