Quyết định rút quân của Tổng thống Biden khỏi Afghanistan liệu có mạo hiểm

Thứ Sáu, 16/4/2021| 16:23

Với sự kiện mới nhất vào ngày 14.4, Tổng thống Biden thông báo sẽ rút 2.500 binh sĩ Mỹ khỏi Afghanistan. Theo kế hoạch Mỹ rút toàn bộ quân khỏi Afghanistan trước ngày 11/9 của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden có thể để lại hệ quả đáng lường với quốc gia Nam Á.

Cuộc chiến của Mỹ ở Afghanistan bắt đầu từ ngày 7.10.2001, nhằm trả đũa al-Qaeda sau vụ khủng bố kinh hoàng 11.9. Với sự xuất hiện của lực lượng chiến đấu ở căn cứ gần Kandahar ở miền nam Afghanistan, lực lượng quân đội Mỹ tăng lên 2.300 binh sĩ cho đến cuối năm 2001. Cho đến năm 2009, khi căng thẳng leo thang, phái bộ quân sự Mỹ tại Afghanistan có trung bình từ 15.000 đến 25.000 quân. Số lượng này đã tăng trước khi cựu Tổng thống Barack Obama yêu cầu 33.000 quân vào tháng 11 nhằm ngăn cản Taliban giành chiến thắng. Sau gần hai thập kỷ, Tổng thống Biden hôm 14/4 thông báo điều mà không ai trong số ba người tiền nhiệm của ông làm được: Rút toàn bộ binh sỹ Mỹ khỏi Afghanistan. 

Quyết định rút quân của Tổng thống Biden khỏi Afghanistan liệu có mạo hiểm

Binh sĩ Mỹ tuần tra tại Sangin, Afghanistan. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Sau vụ khủng bố đẫm máu 11/9, Tổng thống George W. Bush tuyên bố khởi động một “cuộc chiến chống khủng bố” nhắm vào al Qaeda và Osama bin Laden ở Afghanistan. Tuyên bố này mở ra cuộc chiến kéo dài và gây tốn kém bậc nhất trong lịch sử Mỹ. "Chúng ta không mong muốn sứ mệnh này, nhưng chúng ta sẽ hoàn tất nó", ông Bush tuyên bố ngày 7/10/2001 khi ra lệnh tiến hành đợt không kích đầu tiên trên lãnh thổ đất nước Tây Á. 

Mục tiêu ban đầu của Mỹ nhanh chóng đạt được sau 6 tháng. Các thủ lĩnh của al-Qaeda bị tiêu diệt, bị bắt giữ hoặc phải tháo chạy khỏi Afghanistan. Nhưng thay vì tuyên bố kết thúc chiến tranh, Bush vẽ thêm sứ mệnh mới cho cuộc chiến là giúp đồng minh tại Afghanistan xây dựng một quốc gia hiện đại với một nền dân chủ ổn định. Khi công bố về mục tiêu đó, nhà lãnh đạo Mỹ không hề đề cập tới thời gian quân đội Mỹ lưu lại Afghanistan. Ông chỉ nói rằng họ sẽ ở lại tới khi hoàn thành nhiệm vụ. 

Đến khi Obama lên nắm quyền năm 2009, al-Qaeda biến mất khỏi Afghanistan nhưng Taliban quay trở lại. Chính quyền Obama quyết định xé bỏ chiến lược của người tiền nhiệm, phê chuẩn một kế hoạch hoàn toàn đối lập - một chiến dịch chống khủng bố quy mô lớn, được hỗ trợ bởi 150.000 binh sỹ Mỹ và NATO.

Xuyên suốt nhiệm kỳ, chính quyền Obama lên kế hoạch đào tạo 352.000 binh sỹ và cảnh sát bán quân sự trong lực lượng an ninh Afghanistan để giúp họ đánh bại Taliban dưới sự hậu thuẫn của Mỹ. 

Quyết định rút quân của Tổng thống Biden khỏi Afghanistan liệu có mạo hiểm

Barack Obama (phải) và Ashram Ghani tại Nhà Trắng ở Washington  Ảnh: AFP

Trái ngược với ông Bush, ông Obama đặt ra thời hạn nghiêm ngặt và cam kết sẽ đưa tất cả các binh sỹ Mỹ về nước vào cuối nhiệm kỳ tổng thống. Nhưng sau đó ông lật lại lời hứa này, giữ lại 8.400 binh sỹ ở lại với lý do lực lượng an ninh Afghanistan không đủ mạnh để chống lại các cuộc tấn công của Taliban.

Cho tới tới thời điểm Trump nhậm chức, mọi chuyện trở nên phức tạp hơn. Taliban phát triển mạnh hơn trong 8 năm Obama cầm quyền, chiêu mộ được thêm 60.000 tay súng. Trong khi đó, quân đội Afghanistan hứng chịu nhiều tổn thất đến nỗi chính phủ Kabul phải giữ bí mật về con số thương vong để tránh làm mất tinh thần chiến đấu của binh sỹ. 

Tháng 8/2017, Trump công bố kế hoạch cho cuộc chiến mới ở vũng lầy Mỹ sa chân trong gần hai thập kỷ. Trong bài phát biểu tại căn cứ Fort Myer, ông cam kết chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 16 năm tại Afghanistan, đồng thời giúp Mỹ giành lại thắng lợi một cách toàn diện. “Quân đội của chúng ta sẽ chiến đấu để giành chiến thắng", ông nhấn mạnh. 

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, Trump tăng quân số của Mỹ tại Afghanistan lên 14.000. Đi kèm với đó là số lượng kỷ lục các trận không kích. Nhưng những gì mà Trump làm chỉ là cố khiến Taliban suy yếu để tìm kiếm đòn bẩy chính trị cho các cuộc đàm phán hòa bình. Tới tháng 2/2020, Washington đạt được một thỏa thuận với Taliban, mở đường cho tiến trình rút toàn bộ binh sĩ Mỹ khỏi quốc gia Tây Á. Tới tháng 7 năm đó, Mỹ hoàn thành giai đoạn đầu trong thỏa thuận rút quân, theo đó giảm xuống còn 8.600 binh sĩ trong vòng 135 ngày. 

Quyết định rút quân của Tổng thống Biden khỏi Afghanistan liệu có mạo hiểm

Chính quyền Tổng thống Joe Biden dự kiến công bố kế hoạch rút toàn bộ lực lượng khỏi Afghanistan trước ngày 11/9/2021. (Nguồn: EPA) 

Trong những tháng cuối nhiệm kỳ, Trump ra lệnh cắt giảm quân số Mỹ tại Afghanistan xuống mức thấp nhất trong gần hai thập niên kể từ khi Washington đưa quân vào chiến trường này. Tới giữa tháng 1/2021, quân số của Mỹ chỉ tại Afghanistan chỉ còn 2.500.

Quyết định này đưa Trump tiến gần hơn tới cam kết khi tranh cử của ông là chấm dứt cuộc chiến “bất tận” của Mỹ ở nước ngoài. Đồng thời theo các chuyên gia, chiến lược rút quân và tránh can thiệp ở nước ngoài có thể giúp Trump ghi điểm với người dân Mỹ trước thềm cuộc bầu cử. Tiếc rằng chừng đó không đủ thuyết phục người dân Mỹ giữ ông tại vị.

Với sự kiện mới nhất vào ngày 14.4, Tổng thống Biden thông báo sẽ rút 2.500 binh sĩ Mỹ khỏi Afghanistan. Theo kế hoạch Mỹ rút toàn bộ quân khỏi Afghanistan trước ngày 11/9 của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden có thể để lại hệ quả đáng lường với quốc gia Nam Á. Theo đó, hàng nghìn binh sỹ Mỹ sẽ tiếp tục đồn trú tại Afghanistan sau ngày 1/5, hạn chót mà chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump đã thỏa thuận với Taliban. Hiện có 2.500 binh sỹ Mỹ đang đồn trú tại Afghanistan, dù chênh lệch trên thực tế có thể lên tới 1.000 người. Liên quân tại Afghanistan còn có sự hiện diện của hơn 7.000 binh sỹ, chủ yếu là quân đội NATO. Quyết định trên được đưa ra trong bối cảnh các đàm phán hòa bình chưa đạt kết quả như dự kiến. Một quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ rằng việc công bố kế hoạch là cần thiết bởi nếu Mỹ không đưa ra lộ trình rõ ràng về trước hạn chót là 1/5, Washington có thể sẽ phải chiến đấu với Taliban một lần nữa.

Quyết định rút quân của Tổng thống Biden khỏi Afghanistan liệu có mạo hiểm

Tổng thống Biden  Ảnh: AP.

Với ông Joe Biden, điều này rõ ràng không phục vụ lợi ích quốc gia của chính quyền Mỹ. Tuy nhiên, dù rút quân khỏi Afghanistan sẽ giúp người Mỹ chấm dứt sự hiện diện tại Afghanistan sau hai thập kỷ và giúp ông Biden ghi điểm trong mắt cử tri, song đây cũng có thể là bước lùi về đối ngoại của ông Joe Biden. Quyết định này sẽ đi ngược lại những gì ông Joe Biden cam kết trước khi trở thành Tổng thống. Ông từng cho rằng Washington cần duy trì lực lượng chống khủng bố tại Afghanistan nhằm đảm bảo các nhóm Hồi giáo cực đoan như Al-Qaeda sẽ không thể tấn công nước Mỹ.

Tuy nhiên, quan điểm của ông đã thay đổi chỉ sau hai tháng cầm quyền. Ngày 17/3, trả lời phỏng vấn đài ABC News, Tổng thống Biden đã thừa nhận gặp “khó khăn” trong việc rút lính Mỹ khỏi Afghanistan trước ngày 1/5 theo thỏa thuận của người tiền nhiệm. Giờ đây, kế hoạch rút quân đang dần trở nên rõ ràng, song lời hứa về lực lượng chống khủng bố tại quốc gia Nam Á vẫn chưa được thực hiện.

Quyết định rút quân của Tổng thống Biden khỏi Afghanistan liệu có mạo hiểm

Afghanistan trở thành cuộc chiến gây thiệt hại lớn nhất và tốn kém nhất cho quân đội Mỹ và đồng minh. (Ảnh: Reuters) 

Đối với việc Mỹ rút toàn bộ lực lượng khỏi Afghanistan để lại khoảng trống lớn cho các lực lượng Hồi giáo cực đoan. Phát biểu trước Ủy ban An ninh nội địa của Quốc hội Afghanistan, Giám đốc Tình báo Quốc gia Ahmad Zia Saraj cho biết số vụ tấn công của Taliban đã tăng tới 24% kể từ sau Thỏa thuận hòa bình với Mỹ hồi tháng 2/2020, với tổng cộng 20.600 vụ tấn công có mục tiêu và đánh bom các loại. Theo Ngân hàng Thế giới, nền kinh tế của Afghanistan suy giảm 1,9% năm 2020. Giá thực phẩm tăng nhanh vì Covid-19, có lúc lên tới 17% chỉ riêng trong tháng 4/2020, trong khi thuế thu giảm 7,6%. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế của Afghanistan năm 2021 dự kiến đạt 1%, song chỉ khả dĩ nếu viện trợ nước ngoài và tình hình an ninh được bảo đảm, hai yếu tố ngày một bất định với năng lực quản trị của Kabul và sau kế hoạch rút quân của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden. Bất chấp những lo ngại của các quan chức về an ninh của các nhà ngoại giao Mỹ tại Afghanistan cũng như khả năng Taliban trỗi dậy mạnh mẽ khi quân đội Mỹ rời đi, ông Biden vẫn giữ nguyên quan điểm và thực hiện lời hứa với cử tri là chấm dứt cuộc chiến dài nhất của Mỹ. 

Một số nguồn thạo tin khẳng định sau một chiến dịch quân sự kéo dài 20 năm tiêu tốn một núi tiền bạc, ông Biden cho rằng việc đổ thêm thời gian và giữ lại lính Mỹ ở Afghanistan sẽ không mang lại lợi ích. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhìn thấy rõ thất bại của hai người tiền nhiệm trong nỗ lực kết thúc cuộc xung đột ở quốc gia Tây Á và tin rằng việc kéo dài cuộc chiến sẽ không giúp được gì trong việc giải quyết các vấn đề của Afghanistan. Vì lẽ ấy, Washington có thể chấm dứt sự hiện diện tại quốc gia Nam Á sau hai thập kỷ và giúp ông Biden ghi điểm với cử tri, song cái giá phải trả sẽ là ổn định chính trị, an ninh của Afghanistan.

 Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)

Top