Quan hệ Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ liệu có được cải thiện qua nhiều sóng gió

Thứ Sáu, 1/10/2021| 9:36

Trong những năm gần đây, quan hệ giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ trải qua nhiều sóng gió vì một vài vấn đề. Một trong những nguyên nhân khiến hai bên thường xuyên lời qua tiếng lại với nhau là thương vụ mua S-400.

Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên đầu tiên của NATO mua tổ hợp tên lửa phòng không từ Nga. Hai bên đã đạt thỏa thuận mua bán các tổ hợp S-400 với tổng trị giá 2,5 tỷ USD vào năm 2017. Cho đến nay, Ankara đã nhận được một số tổ hợp S-400 từ Moscow. Rõ ràng, việc Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia có vị trí chiến lược nằm giữa châu Á và châu Âu, xích lại gần Nga khiến Washington lo ngại trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ cùng đồng minh lâu năm trong NATO xuống cấp nghiêm trọng. 

Quan hệ Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ liệu có được cải thiện qua nhiều sóng gió

 Tổ hợp tên lửa phòng không S-400. Ảnh: TASS

Theo Mỹ và NATO, S-400 không tương thích với các hệ thống phòng thủ của NATO và việc Thổ Nhĩ Kỳ mua tổ hợp tên lửa phòng không này đe dọa khả năng phòng thủ của liên minh. Đáp trả việc Thổ Nhĩ Kỳ tiếp nhận S-400 từ Nga, Mỹ đã ngừng bán máy bay chiến đấu F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ và loại nước này khỏi chương trình hợp tác sản xuất F-35 của NATO từ năm 2019. Thậm chí, Washington đã nhiều lần cảnh báo về khả năng áp đặt các biện pháp trừng phạt Thổ Nhĩ Kỳ nếu kích hoạt S-400 theo đạo luật CAATSA, vốn cho phép nước này đưa ra lệnh trừng phạt nhằm vào những quốc gia thực hiện hợp đồng mua bán vũ khí quy mô lớn với Nga. 

Từ lâu, Thổ Nhĩ Kỳ đã phớt lờ cảnh báo của NATO và Mỹ về những hậu quả đối với việc mua S-400. Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ tin tưởng rằng những tổ hợp tên lửa phòng không của Nga cần thiết cho nước này trong việc bảo vệ an ninh quốc gia. Ankara cũng lập luận, thỏa thuận với Nga liên quan đến việc chuyển giao công nghệ nhằm đáp ứng các mục tiêu dài hạn của nước này là tự lực quốc phòng. S-400 là tổ hợp tên lửa phòng không tầm xa và tầm trung, được thiết kế nhằm tiêu diệt các phương tiện tấn công và trinh sát trên không, cũng như bất kỳ mục tiêu trên không khác trong điều kiện hỏa lực và thiết bị gây nhiễu điện tử của đối phương hoạt động mạnh. Các chuyên gia quân sự nhận định, S-400 hấp dẫn nhiều quốc gia bởi tổ hợp tên lửa phòng không này được đánh giá là một trong những loại khí tài hiện đại nhất mà Nga đang sở hữu, có sự vượt trội hơn hẳn các mẫu vũ khí tương tự của phương Tây.

Vào thời đầu mới nhậm chức Tổng thống chính quyền ông Biden đã nhiều lần công khai chỉ trích Thổ Nhĩ Kỳ về các vấn đề nhân quyền. Chưa hết, phát ngôn viên Lầu Năm Góc John F. Kirby khẳng định khoảng 900 binh sĩ Mỹ ở Syria vẫn sẽ tiếp tục hợp tác với lực lượng người Kurd ở đó để tiêu diệt tàn dư của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. 

Quan hệ Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ liệu có được cải thiện qua nhiều sóng gió

 Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan chỉ trích Mỹ tiếp tục ủng hộ các tay súng người Kurd ở Syria có liên hệ với PKK hoạt động tại Iraq. Ảnh: Reuters

Một quan chức cấp cao giấu tên của chính quyền ông Biden tìm cách giảm nhẹ chuyện ông Biden chưa nói chuyện với ông Erdogan khi nhấn mạnh nhà lãnh đạo Mỹ mới lên nắm gần một tháng và đang tập trung xử lý các vấn đề trong nước. Dù vậy, bà Asli Aydintasbas, chuyên gia tại Hội đồng quan hệ đối ngoại châu Âu, cho rằng chính quyền ông Biden có thể buộc phải xử lý những thách thức từ mối quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ sớm hơn dự định. 

Tuy nhiên một diễn biến bất ngờ giữa lúc căng thẳng Tổng thống Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan và Tổng thống Mỹ Joe Biden đã có cuộc gặp gỡ trao đổi theo  Hãng thông tấn nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ Anadolu đưa tin ngày 31/10, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan và Tổng thống Mỹ Joe Biden  đã nhất trí thành lập một cơ chế chung nhằm cải thiện mối quan hệ căng thẳng giữa hai nước. Thông tin trên được đưa ra sau cuộc hội đàm kéo dài 70 phút giữa hai nhà lãnh đạo bên lề Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) tại Rome (Italy). Cuộc hội đàm được mô tả là diễn ra trong bầu không khí "rất tích cực." Cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo có thể đã không diễn ra nếu Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan trục xuất đại sứ Mỹ. Nhưng vấn đề đã được giải quyết, ít nhất là vào lúc này.

Quan hệ Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ liệu có được cải thiện qua nhiều sóng gió

Tổng thống Mỹ Biden và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan bắt tay nhau khi chụp ảnh nhóm ngày 30/10 tại Hội nghị G20 ở Roma (Ý). Ảnh: Reuters

Một quan chức Washington cho biết ông Biden sẽ cảnh báo ông Erdogan trong cuộc gặp sắp tới rằng "bất kỳ hành động sơ hở nào cũng sẽ không có lợi cho quan hệ Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ". “Chắc chắn ông Biden sẽ nói rõ với ông Erdogan rằng hai nước cần tìm cách tránh để xảy ra khủng hoảng. Những hành động nông nổi cũng sẽ không mang lại lợi ích cho quan hệ đối tác và liên minh Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ”, quan chức Washington nói.

Trước đó, ngày 23/10, ông Erdogan từng ra lệnh yêu cầu Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố đại sứ của Mỹ và 9 nước phương Tây là những người “không được chào đón”, sau khi họ kêu gọi thả một nhân vật đang phải ngồi tù ở Thổ Nhĩ Kỳ. Đến ngày 25/10, Tổng thống Erdogan cho biết các đại sứ đã nhượng bộ, nên ông rút lại tuyên bố ban đầu.

Nguồn tin trên cũng tiết lộ rằng cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo có thể đã không diễn ra nếu Tổng thống Erdogan trục xuất đại sứ Mỹ. Nhưng vấn đề đã được giải quyết, ít nhất là vào lúc này, ông nói. Tại cuộc gặp, Tổng thống Biden sẽ thảo luận về việc Ankara đề nghị mua máy bay chiến đấu F-16 của Mỹ, cũng như quan hệ quốc phòng Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ và một loạt các vấn đề khu vực như Syria, Libya.

Các nghị sĩ Mỹ đã hối thúc chính quyền Tổng thống Biden không bán F-16 cho Thổ Nhĩ Kỳ và đe dọa sẽ ngăn chặn bất kỳ hành động xuất khẩu vũ khí nào cho Ankara, với lý do Thổ Nhĩ Kỳ đã mua các hệ thống phòng thủ tên lửa của Nga và "hành xử như một kẻ thù". Reuters đưa tin hồi đầu tháng rằng Thổ Nhĩ Kỳ đã yêu cầu Mỹ bán 40 chiếc F-16 do Lockheed Martin sản xuất và gần 80 bộ thiết bị hiện đại hóa cho các máy bay chiến đấu hiện có của nước này.

Theo Anadolu, tại cuộc hội đàm, ông Erdogan và ông Biden đã thảo luận các bước đi để tăng cường thương mại song phương, đồng thời nhấn mạnh những nền tảng của liên minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và quan hệ đối tác chiến lược. Quan hệ giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ đã trở nên căng thẳng sau khi Thổ Nhĩ Kỳ quyết định mua hệ thống phòng không S-400 do Nga sản xuất. Tháng 12/2020, Mỹ đã loại Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi dự án máy bay chiến đấu tàng hình F-35, cho rằng hệ thống S-400 là mối đe dọa đối với máy bay chiến đấu phản lực F-35 và các hệ thống phòng thủ nói chung của NATO.

Quan hệ giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ trong nhiều năm qua đã trải qua nhiều sóng gió có lúc lên đến đỉnh điểm trong đó có nguyên nhân hai bên thường xuyên lời qua tiếng lại với nhau là thương vụ mua S-400. Mới đây Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan yêu cầu trục xuất đại sứ Mỹ. Tuy nhiên trong cuộc gặp mới đây Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan và Tổng thống Mỹ Joe Biden  đã nhất trí thành lập một cơ chế chung nhằm cải thiện mối quan hệ căng thẳng giữa hai nước. Tuy nhiên nhân định về quan hệ giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ liệu có đi đến tiếng nói chung nhiều nhà bình luận phân tích cho rằng chưa thể một sớm một chiều./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)

 

Top