Luật hải cảnh của Trung Quốc liệu có phải là mối đe dọa chiến tranh

Thứ Năm, 28/1/2021| 14:41

Trung Quốc ngày 22/1 đã thông qua luật hải cảnh theo đó luật này cho phép lực lượng này sử dụng "mọi phương tiện cần thiết", kể cả việc nổ súng, để ngăn chặn các mối đe dọa từ tàu nước ngoài. Đạo luật còn cho phép hải cảnh Trung Quốc được phá công trình nước khác xây dựng trên các thực thể và kiểm tra các tàu nước ngoài trong vùng biển mà Trung Quốc nêu yêu sách chủ quyền. Hải cảnh Trung Quốc còn được trao quyền thiết lập các vùng cấm di chuyển khi cần để ngăn các tàu thuyền và người đi vào.

Nhận xét về đề trên chuyên gia quốc phòng Philippines nhận định luật hải cảnh Trung Quốc mới thông qua vi phạm luật quốc tế, không khác gì "bom hẹn giờ có thể phát nổ bất cứ lúc nào". Đặc biệt Philippines gọi Luật hải cảnh của Trung Quốc là “mối đe dọa chiến tranh” Hôm qua (27/1), Philippines đã lên tiếng phản đối Luật hải cảnh của Trung Quốc cho phép lực lượng tuần duyên nước này nổ súng vào các tàu nước ngoài. Trong một tuyên bố hôm 27/1, Ngoại trưởng Philippines, ông Teodoro Locsin cho biết, mặc dù động thái của Trung Quốc thông qua Luật hải cảnh không phải việc của Philippines vì ban hành luật là đặc quyền của mỗi quốc gia, tuy nhiên căn cứ vào khu vực liên quan trong đó có Biển Đông, hành động này của Trung Quốc là "mối đe dọa chiến tranh bằng lời nói" với các nước phản đối luật. Sau khi cân nhắc, Philippines đã quyết định đưa ra phản đối ngoại giao đối với Luật hải cảnh mới của Trung Quốc.

Chuyên gia luật hàng hải của Philippines, ông Jay Batongbacal trước đó cho rằng Philippines và các bên tranh chấp ở Biển Đông cần gửi thông điệp mạnh mẽ, phản đối các động thái mới nhất của Bắc Kinh trong tuyến đường thủy đang tranh chấp. "Bất kỳ hành động sử dụng vũ lực nào đều nên được coi là hành động thù địch hoặc hành động gây hấn. Đó phải là thông điệp rõ ràng của các quốc gia Đông Nam Á". Trong khi đó các thượng nghị sĩ nước này cũng đã nêu quan ngại về Luật hải cảnh của Trung Quốc. Thượng nghị sĩ Francis Pangilinan nói lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế của Philippines không thể bị đe dọa bởi luật pháp nước ngoài. Còn Thượng nghị sĩ Richard Gordon đã kêu gọi Ngoại trưởng Philippines yêu cầu lời giải thích từ Bắc Kinh sau chuyến thăm gần đây của Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị tới nước này.

Luật hải cảnh của Trung Quốc liệu có phải là mối đe dọa chiến tranh

Ảnh tư liệu: Tàu cảnh sát biển Philippines tập luyện cùng tàu tuần duyên Mỹ, hồi tháng 5/2019. AP - Bullit Marquez

Theo Luật hải cảnh, Trung Quốc có quyền áp dụng tất cả biện pháp cần thiết, gồm sử dụng vũ khí khi cái gọi là "chủ quyền quốc gia, quyền chủ quyền và quyền tài phán Trung Quốc" bị các cá nhân và tổ chức nước ngoài xâm phạm phi pháp hoặc đối diện mối nguy cấp bách bị xâm phạm phi pháp. Tuyên bố phi lý của Trung Quốc đối với 90% diện tích Biển Đông thông qua “đường chín đoạn” đã bị Tòa Trọng tài quốc tế bác bỏ năm 2016, nhưng nước này không công nhận phán quyết đó. Động thái phản đối của Philippines được đưa ra vài ngày sau khi đồng minh Mỹ cử một nhóm tàu sân bay đi qua Biển Đông nhằm "thúc đẩy quyền tự do trên biển”. Trước đó, người phát ngôn của Tổng thống Philippines cho biết nước này sẽ không có động thái ngoại giao nào và Manila hy vọng các quốc gia kiềm chế, không gia tăng căng thẳng trên Biển Đông./.

Theo Fernando Hicap, chủ tịch Pamalakaya, một liên đoàn của ngư dân Philippines, luật hải cảnh Trung Quốc "mâu thuẫn với nguyên tắc tự do hàng hải được luật hàng hải quốc tế công nhận". Trong một tuyên bố, ông cảnh báo đạo luật này "không khác gì lời tuyên chiến" đối với các bên tranh chấp hợp pháp đối với các vùng biển mà Trung Quốc đơn phương tuyên bố chủ quyền.

Nhà phân tích quốc phòng Chester Cabalza, chuyên gia tại Đại học Quốc phòng Philippines, gọi luật hải cảnh mà Trung Quốc mới thông qua là quân bài thay đổi cuộc chơi bởi nó biến một lực lượng có nhiệm vụ trị an, tìm kiếm cứu nạn thành một công cụ hăm dọa của quân đội. Hicap đánh giá với đạo luật mới, hải cảnh Trung Quốc giờ đây có thể bắn bất cứ ai, dù có vũ trang hay không, trong vùng lãnh hải mà họ tuyên bố chủ quyền trái phép. Đây là mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngư dân Philippines, ông nói. Chuyên gia phân tích Cabalza thêm rằng các ngư dân Philippines vốn đã bị hải cảnh Trung Quốc thường xuyên "quấy rối". Một khi luật mới có hiệu lực, nó sẽ tạo ra tâm lý phản kháng và làm suy yếu ý chí của người dân chúng tôi, ông cho biết: Khi luật có hiệu lực, người dân Philippines... sẽ cảm thấy căm ghét Trung Quốc

Luật hải cảnh của Trung Quốc liệu có phải là mối đe dọa chiến tranh

Tàu hải cảnh Trung Quốc được cho là trang bị vòi rồng 76mm. Ảnh: Kyodo

Theo cựu thẩm phán Tòa án Tối cao Philippines Antonio Carpio, luật hải cảnh của Trung Quốc "vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc về việc cấm sử dụng vũ lực trong giải quyết tranh chấp lãnh thổ hoặc lãnh hải". Việc Trung Quốc trao quyền cho lực lượng hải cảnh phá hủy các thực thể của nước ngoài cũng tiềm ẩn nguy cơ làm leo thang căng thẳng. Philippines năm 1999 đã neo con tàu từ thời Thế chiến II Sierra Madre trên bãi Cỏ Mây thuộc Biển Đông và điều quân tới đây đồn trú nhằm tuyên bố chủ quyền trong khu vực. Manila năm 2014 đã khước từ yêu cầu di dời con tàu từ phía Bắc Kinh.

Luật mới cho phép hải cảnh Trung Quốc phá dỡ tàu Sierra Madre song giới phân tích nhận định hành động này nhiều khả năng sẽ làm nảy sinh xung đột. "Một cuộc tấn công vũ trang vào tàu Sierra Madre sẽ kích hoạt Hiệp ước Phòng thủ chung Mỹ - Philippines", cựu thẩm phán Philippines Carpio cho hay, đề cập tới hiệp ước quân sự giữa Manila và Washington, theo đó một trong hai quốc gia sẽ có trách nhiệm hỗ trợ nước kia nếu họ bị tấn công bởi bên thứ ba. "Nếu Trung Quốc dùng vũ lực bảo vệ lãnh thổ, lực lượng hải cảnh lớn nhất thế giới của họ sẽ trở thành một quả bom hẹn giờ có nguy cơ phát nổ bất cứ lúc nào. Nó ngụ ý rằng Trung Quốc có thể gây chiến với bất kỳ quốc gia nào đe dọa lợi ích hàng hải của họ", Cabalza nhận xét. "Việc sử dụng lực lượng hải cảnh để bảo vệ các đường biên giới trên biển là dấu hiệu cho thấy một cuộc chiến có thể nổ ra".

Những năm gần đây, chiến lược hàng hải của Bắc Kinh cho thấy lực lượng hải cảnh Trung Quốc ngày càng được giao thêm nhiều vai trò mang tính hiếu chiến. Năm 2016, Trung Quốc bắt đầu chế tạo tàu tuần duyên lớn nhất thế giới nhằm tuần tra Biển Đông. Con tàu vũ trang lớn đến mức được các nhà phân tích quốc phòng đặt tên là "quái vật".

Mỹ trong khi đó cũng phản ứng bằng cách tập trung phát triển lực lượng tuần duyên. Washington đã lên kế hoạch triển khai tàu tuần duyên "phản ứng nhanh" đến Biển Đông để "bảo vệ lợi ích của Mỹ cùng các đồng minh trong khu vực". "Luật mới tạo nền tảng cho các hành động đơn phương và cưỡng ép nhằm hủy hoại chủ quyền của các quốc gia đi ngược lại ý muốn của Trung Quốc", nhà phân tích Cabalza đánh giá. "Nó ngụ ý rằng Trung Quốc là ông chủ duy nhất ở các vùng biển tranh chấp và các quy tắc mà họ đặt ra phải được tuân thủ, nếu không sẽ dẫn đến hậu quả". Hicap từ Pamalakaya kêu gọi chính phủ Philippines "dứt khoát phản đối đạo luật này và bảo vệ người dân Philippines trước những hành vi gây hấn từ Trung Quốc". Thượng nghị sĩ Philippines Rita Hontiveros gọi việc Bắc Kinh thông qua luật hải cảnh là một "diễn biến rất tiêu cực".

Luật hải cảnh của Trung Quốc liệu có phải là mối đe dọa chiến tranh

Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Teodoro Locsin Jr.. Ảnh: ABS-CBN News

Ngoại trưởng Philippines Teodoro Locsin Jr. ngày 27/1 cho biết ông đã gửi công hàm phản đối Trung Quốc vì thông qua luật cho phép lực lượng hải cảnh nổ súng với tàu nước ngoài. "Sau khi xem xét, tôi đã gửi công hàm phản đối", Ngoại trưởng Locsin thông báo trên Twitter. "Dù ban hành luật là quyền của mỗi quốc gia, việc thông qua luật này... là lời đe dọa chiến tranh với bất kỳ quốc gia nào không tuân theo", ông nhấn mạnh. "Tôi tin rằng luật hải cảnh mới của Trung Quốc chỉ nhằm đe dọa các bên tranh chấp khác và không nhất thiết họ phải sử dụng vũ lực ngay từ đầu", cựu quan chức hải quân Philippines Antonio Trillanes nhận định. "Tuy nhiên, nó chắc chắn sẽ làm gia tăng nguy cơ xảy ra những tính toán sai lầm trên Biển Đông".

Trong một phản ứng trên mạng xã hội, nhà phân tích ngoại giao hàng hải Christian Le Miere của công ty tư vấn chiến lược Arcipel (Anh) cho rằng Luật Hải cảnh của Trung Quốc "đánh vào trọng tâm" chính sách tự do hàng hải của Mỹ ở biển Đông. Hãng tin Bloomberg hôm 23-1 cho rằng động thái trên của Trung Quốc có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tính toán sai lầm tại các vùng biển tranh chấp. Theo tờ Nikkei Asia, động thái trên của Trung Quốc đặc biệt đáng báo động với Nhật Bản khi nước này phải đối phó với số vụ xâm nhập ngày càng thường xuyên của tàu hải cảnh Trung Quốc tại vùng biển quanh quần đảo Senkaku/Điếu Ngư trên biển Hoa Đông.

Phản ứng trước những lo ngại, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh hôm 22-1 nói rằng luật này "phù hợp với thông lệ quốc tế". Ủy ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc thông qua Luật Hải cảnh hôm 22-1. Theo luật này, lực lượng hải cảnh Trung Quốc được phép sử dụng "tất cả các biện pháp cần thiết để ngăn chặn mối đe dọa từ các tàu nước ngoài". Theo hãng tin Reuters, Luật Hải cảnh của Trung Quốc nêu các trường hợp lực lượng này có thể sử dụng các loại vũ khí khác nhau, gồm vũ khí cầm tay, vũ khí được phóng từ tàu hoặc từ trên không. Luật cho phép thành viên lực lượng được phá công trình mà "nước khác xây dựng trên các bãi đá ngầm" và kiểm tra các tàu nước ngoài trong vùng biển mà Trung Quốc có yêu sách chủ quyền. Luật này cũng cho phép hải cảnh Trung Quốc thiết lập tạm thời các vùng cấm di chuyển để "ngăn tàu thuyền và người xâm nhập".

Luật hải cảnh của Trung Quốc liệu có phải là mối đe dọa chiến tranh

Một tàu của lực lượng tuần duyên Nhật Bản. Ảnh: Reuters.

Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi cho biết nước này sẽ giám sát chặt chẽ các hoạt động của Trung Quốc, đồng thời cho biết Nhật Bản đã liên tục gửi công hàm phản đối các hoạt động của lực lượng hải cảnh Trung Quốc gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Động thái mới nhất của Trung Quốc cũng có thể thúc đẩy các quốc gia khác tăng cường hiện diện quân sự của họ ở các vùng biển tranh chấp. Cựu cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Robert O’Brien hồi năm ngoái cho biết lực lượng tuần tra bờ biển Mỹ đang tìm cách mở rộng sự hiện diện ở Thái Bình Dương.

Quyết định thông qua Luật hải cảnh là sự tiếp nối các kế hoạch được thực hiện không ngừng nghỉ của Trung Quốc, nhằm từ từ cưỡng ép đối với Biển Đông, bất kể họ thiếu cơ sở pháp lý trong các tuyên bố chủ quyền, cũng như bất chấp các quyền lợi hợp pháp của các nước xung quanh.

Hải cảnh Trung Quốc là một tổ chức quân sự, không phải cơ quan dân sự, bất kể các chức năng dân sự của họ. Bởi vì lực lượng này đang hoạt động dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Quân ủy Trung ương của Trung Quốc.  Việc được nổ súng trước tàu của các nước ven biển tại các vùng biển nước đó có quyền hợp pháp ví dụ tàu cá hay tàu của nước nào đó trong vùng đặc quyền kinh tế có thể xem như một hành vi sử dụng vũ lực thù địch, tức là một hành vi chiến tranh.

Ngoài ra, tàu chấp pháp trên biển theo luật quốc tế sẽ được phép sử dụng vũ lực trong một số trường hợp nhất định, việc dùng vũ lực lại không được cho phép nếu điều đó phục vụ mục đích cưỡng chế thực thi các tuyên bố chủ quyền phi pháp. Các nước trong khu vực sẽ không bao giờ chấp nhận việc dùng vũ lực chống lại tàu và nhân dân họ trong vùng biển của họ.  Và với tình hình lúc này, hành động của Trung Quốc đang khiến các nước nhỏ hơn ở Đông Nam Á phải suy nghĩ kỹ về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), vì đây rõ ràng là cách dằn mặt và phá hủy các nỗ lực của một số nước ASEAN với Trung Quốc trong việc xây dựng những quy tắc nhất trí về ứng xử ở các vùng nước tranh chấp ở Biển Đông./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)

 

Top