Cuba và Việt Nam: Hai thực thể, một hệ tư tưởng

Thứ Tư, 3/3/2021| 11:16

Ngày 02/02, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã kết thúc. Vào trung tuần tháng 4 năm nay, Đảng Cộng sản Cuba sẽ tổ chức Đại hội lần thứ VIII. Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam có thể dạy chúng ta điều gì?

Cuba và Việt Nam: Hai thực thể, một hệ tư tưởng

Có những sự khác biệt lớn giữa hai quốc gia. Đầu tiên, họ ở những khu vực khác nhau trên thế giới và có nền văn hóa khác nhau. Tuy nhiên, những xung đột trong 200 năm qua đã gắn kết họ về mặt lịch sử và cho thấy một số điểm tương đồng quan trọng.

Việt Nam và Cuba đã phải đương đầu với ách thống trị của các mẫu quốc châu Âu và sau đó là sự xâm lược của Mỹ. Nhưng điều liên kết họ là cả hai nước đều lựa chọn chủ nghĩa xã hội làm hệ thống và bị bỏ lại mà không có giúp đỡ họ từng nhận được từ phe xã hội chủ nghĩa khi hệ thống này sụp đổ.

Ngoài ra, Việt Nam và Cuba đều bị Mỹ cấm vận ở những thời điểm khác nhau: Việt Nam đã được dỡ bỏ lệnh cấm vận nhiều năm trước, nhưng Cuba vẫn tiếp tục bị cấm vận và ngày càng tồi tệ hơn. Tuy nhiên, hai nước đã thực hiện tiến trình cải cách để bảo vệ mô hình mà họ đã lựa chọn.

Việt Nam đã tiến hành công cuộc Đổi mới, với tầm nhìn rõ ràng về con đường phải đi, đó là: Xây dựng xã hội chủ nghĩa định hướng thị trường. Quá trình chuyển đổi trải qua nhiều giai đoạn và đầy chông gai, tuy nhiên, 30 năm sau khởi đầu đó, Việt Nam đã tiến tới Đại hội lần thứ XIII với những kết quả xuất sắc trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước.

Trong khi đó, Cuba tiến tới Đại hội VIII với tình hình kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử gần đây. Nguyên nhân tình trạng này rất đa dạng và thực tế: Lệnh cấm vận dưới thời chính quyền Trump được thắt chặt, đại dịch dẫn đến việc tiêu tốn nhiều nguồn lực, v.v. Tuy nhiên, nguyên nhân thực tại kinh tế Cuba không xuất phát từ bên ngoài. Đã có những cuộc tuần hành và chống tuần hành bên trong, với ánh mắt nghi ngờ đối với khu vực kinh tế ngoài quốc doanh, cùng nhiều vấn đề khác.

Việt Nam tiến tới Đại hội lần thứ XIII như thế nào?

Bất chấp ảnh hưởng của thiên tai tàn phá đất nước và đại dịch COVID-19, quốc gia châu Á đã nổi lên với những kết quả tích cực trong tình hình kinh tế toàn cầu ảm đạm hiện nay. Kinh tế Việt Nam tăng 2,91% vào năm 2020, trở thành một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất trên thế giới. Cần lưu ý rằng, trong hơn 20 năm, Việt Nam tăng trưởng 7% - 9%/năm.

Những thành công của Việt Nam không chỉ thể hiện ở GDP tăng trưởng dương, mà còn ở việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, giảm nghèo và tăng tuổi thọ.

Năm 2020, GDP bình quân đầu người đạt 3.521 USD, đứng thứ sáu trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á. Thâm hụt ngân sách và lạm phát ở mức rất thấp. Đồng tiền và thị trường tiền tệ cơ bản ổn định.

Năm 2020, thặng dư thương mại đạt 19,1 tỷ USD, cao nhất trong 05 năm qua, trong khi cán cân thanh toán quốc tế đạt thặng dư và dự trữ ngoại hối tăng hơn 90 tỷ USD. Năm 1986, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ chỉ chiếm chưa đầy 7% GDP. Năm 2019, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ đã vượt 100%.Năm 1960, tuổi thọ là 59. Năm 1980, tuổi thọ tăng lên 65. Sau đó, năm 1986, tuổi thọ trở thành 69 và năm 2019, tuổi thọ là 75. Tất cả các kết quả tăng dần.

Năm 1992, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới, mức nghèo (tỷ lệ dân số sống dưới 3,2 USD tính theo PPP mỗi ngày) ở Việt Nam đạt 80%, nhưng đến năm 2018 đã giảm xuống còn 7%.

Như thường lệ các quốc gia tăng trưởng cao khác ở châu Á, gia tăng tỷ lệ đầu tư đóng vai trò quan trọng. Trong giai đoạn từ năm 1986 - 1990, Việt Nam đạt trung bình dưới 15% GDP. Từ năm 1996 - 2000, tỷ lệ này đạt 28,5%. Trong giai đoạn 2006 - 2010, tăng trung bình gần 37% và năm 2019 tiếp tục tăng.

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh trên 1000 ca sinh là 56,8 vào năm 1964, giảm xuống 41,7 vào năm 1986 và 15,9 vào năm 2019, thể hiện nỗ lực trong lĩnh vực y tế của Chính phủ Việt Nam.

Một số liệu thú vị: Người Việt di cư (4,5 triệu người) là thành phần quan trọng của đất nước. Năm 2000, Việt Nam nhận được 1,34 tỷ USD kiều hối và năm 2019, con số này đã tăng lên hơn 17 tỷ USD. Những khoản kiều hối này không chỉ dành riêng cho tiêu dùng của những người thụ hưởng, mà một phần lớn được đầu tư để thành lập doanh nghiệp và cho bất động sản.

Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra một số đề xuất nào?

Nghị quyết Đại hội khẳng định, đất nước cần cụ thể hóa các chính sách và hành động vững chắc từ trung ương đến địa phương, giúp người dân cải thiện điều kiện sống và giàu có. Chỉ khi đó mới là thành công thực sự.

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII dựa trên Nghị quyết của Đảng lần thứ XII được ban hành cách đây 05 năm. Nhưng các văn kiện đã tổng kết, đánh giá 35 năm tiến hành công cuộc Đổi mới; 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước năm 1991; tổng kết 10 năm thực hiện Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) và Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm giai đoạn 2011 - 2020. Nghị quyết đề ra phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2021-2025; xác định mục tiêu, phương hướng đến năm 2030 và tầm nhìn phát triển đất nước đến năm 2045.

Khi đánh giá kết quả Đại hội Đảng lần thứ XIII, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nêu rõ: “Đảng cần tăng cường cam kết xây dựng hệ thống chính trị thực sự đáng tin cậy. Bằng cách này, Đảng sẽ tiếp tục nâng cao bản lĩnh, năng lực lãnh đạo, cầm quyền trong hoạch định và thực hiện đường lối, chính sách phù hợp với thực tiễn Việt Nam và xu hướng phát triển của thời đại. Thành công rất tốt đẹp của Đại hội sẽ cổ vũ mạnh mẽ toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tiếp tục vượt qua mọi khó khăn, thách thức, tranh thủ thời cơ, thuận lợi, phấn đấu sớm đưa nước ta trở thành một nước phát triển, có thu nhập cao, theo định hướng xã hội chủ nghĩa”.

Nghị quyết Đại hội XIIII khẳng định, đất nước cần tập trung xây dựng kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa và mở cửa kinh tế, vì đó là điều đã đưa Việt Nam từ một nước đơn độc thành một nền kinh tế mở, kết nối rộng rãi với các nước còn lại của thế giới. Quyết định mở cửa thành công kinh tế quốc dân của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đóng góp cho sự thịnh vượng kinh tế và nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế.

Việt Nam bắt đầu trải qua 03 giai đoạn chiến lược. Giai đoạn đầu bắt đầu từ năm 1991 đến năm 2000, khi đó Đảng Cộng sản Việt Nam đã tìm cách đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng và đạt mức tăng trưởng trung bình hằng năm là 7,56%. Trong giai đoạn thứ hai, Đảng Cộng sản Việt Nam đưa Việt Nam ra khỏi nhóm các nước có thu nhập trung bình thấp. Trong thời kỳ thứ ba (hiện nay), Việt Nam sẽ phấn đấu trở thành nước công nghiệp tiên tiến, hướng tới hiện đại. Mặt khác, giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2030, trên cơ sở 03 giai đoạn trước, Đảng Cộng sản Việt Nam mong muốn khơi dậy khát vọng của nhân dân để phát triển nhanh và bền vững hơn.

Đặc biệt về kinh tế, Việt Nam đã trải qua giai đoạn phát triển chiều rộng và sau đó giai đoạn phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu, trước khi tập trung phát triển bền vững và ngày càng sâu rộng hơn, dựa trên khoa học và công nghệ, đổi mới và chuyển đổi số.

Trong những nhiệm vụ chủ yếu cho tương lai Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII đề ra gồm: Tiếp tục đổi mới kế hoạch, đồng thời xây dựng và hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và môi trường bền vững, hoàn thiện đầy đủ và đồng bộ thể chế có lợi cho kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa.

Điều thú vị là những phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng về cải cách và nâng cao chất lượng thể chế kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, thực thi pháp luật hiệu lực và hiệu quả là những tiền đề rất quan trọng để thúc đẩy đất nước phát triển như mong đợi.

Người Việt Nam đánh giá, thị trường đóng vai trò then chốt trong việc huy động, phân phối và khai thác hiệu quả các nguồn lực có ích, đặc biệt là đất đai, từ đó thông qua các giải pháp cụ thể.

Việt Nam cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải cách thủ tục hành chính mạnh mẽ và hiệu quả, xóa bỏ rào cản đối với tự do kinh doanh, nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh nhằm bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, minh bạch.

Cuba tiến tới Đại hội lần thứ VIII của Đảng Cộng sản Cuba vào tháng 4/2021 như thế nào?

Cuba tiến tới Đại hội trong bối cảnh kinh tế tồi tệ nhất những năm gần đây, với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hằng năm giai đoạn 2016 - 2019 là 1,01%, năm 2019 giảm 0,2% và năm 2020 giảm 11%.

Không cần nêu lên những ảnh hưởng nghiêm trọng do đại dịch Covid 19 gây ra, hay lệnh cấm vận tàn nhẫn của Mỹ và những ảnh hưởng bắt nguồn từ sự thiếu hiệu quả bên trong mô hình Cuba, vốn đã được biết đến. Nhưng đó không phải là những nguyên nhân duy nhất ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế Cuba.

Tình hình tiền tệ phức tạp dẫn đến việc cắt giảm 30% nhập khẩu vào năm 2020, liên quan sự sụt giảm 40% trong lĩnh vực xuất khẩu. Tình hình này được thêm bằng doanh thu xuất khẩu lực lượng lao động các chuyên gia y tế giảm 16% vào năm 2019. Ngoài ra, lượng khách du lịch gần như bằng không đã ảnh hưởng mạnh đến nguồn thu nhập này.

Tất cả đang diễn ra khi thâm hụt ngân sách năm 2020 của Cuba ở mức rất cao, khoảng 18% so với GDP.

Mặc dù các cơ quan chức năng đang cố gắng kiềm chế nhưng lạm phát hiện nay rất cao so với các giai đoạn trước, đồng thời, xã hội Cuba trải qua tình trạng thiếu hụt tổng thể các sản phẩm thiết yếu cho cuộc sống hằng ngày. Một ví dụ cho thực trạng này là những dòng người xếp hàng hoặc đám đông tại các trung tâm mua sắm. Nguồn cung nông sản ở các cơ sở hiện có, cả khu vực Nhà nước và tư nhân, cũng rất ít ỏi. Chính sự thiếu hụt đó góp phần làm cho khả năng thanh khoản dưới sự giám sát của người dân đạt 58% GDP.

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) năm 2019 và 2020 tăng rất dè dặt, với ưu tiên là Đặc khu Phát triển Mariel, nơi có khoảng 54 doanh nghiệp được chấp thuận, nhưng với lượng đầu tư không đủ đáp ứng nhu cầu của đất nước.

Theo ước tính của TS. José Luis Rodriguez, lượng ngoại hối Cuba nhận được năm 2020 gần bằng 50% so với kế hoạch, một lần nữa chứng tỏ tình hình kinh tế nghiêm trọng của đất nước.

Chúng ta nên lưu ý rằng, trong các chỉ số xã hội, bao gồm tuổi thọ, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh, trình độ giáo dục và nhiều chỉ số khác, Cuba được xếp hạng ngang với các quốc gia phát triển, điều này cho thấy sự ưu tiên của Nhà nước Cuba dành cho các chỉ số này.

Vậy điều gì sẽ được thảo luận trong Đại hội VIII của Đảng Cộng sản Cuba?

Mặc dù không có thông tin công khai, nhưng phân tích những nội dung đã được thảo luận tại Đại hội Đảng Việt Nam và xem xét tình hình kinh tế đất nước, nhận biết những thay đổi đã được đề xuất trong lãnh đạo của Đảng và lắng nghe tình hình dư luận, tôi có thể suy ra những nội dung sau:

Cần xây dựng một báo cáo quan trọng về đường lối chỉ đạo kinh tế - xã hội đã đạt được hay chưa kể từ sau Đại hội Đảng VI và VII.

Đảng đề ra đường lối chỉ đạo mới hằng năm về việc tăng cường phúc lợi cho mọi người dân, không chỉ tập trung vào tầng lớp trung lưu mới nổi và sẽ phát triển thông qua các nhiệm vụ của mình. Đối với những người bị tụt hậu, hãy tạo ra các công cụ kinh tế và tài chính mới.

Nên hiểu rằng, thị trường là thực thể điều tiết trong một xã hội, do đó, tác hại của nó có thể được giải quyết mà không gây xung đột xã hội. Kinh nghiệm của Việt Nam minh chứng cho điều này.

Đối với những ai không cùng quan điểm này, tôi cần nói rõ rằng, tôi không đề xuất con đường chủ nghĩa tự do mới, không giảm các công ty Nhà nước, cũng không đưa ra những lập luận vốn dĩ luôn được sử dụng rồi. Tôi chỉ đơn giản tin rằng, kinh nghiệm của Việt Nam đáng để học tập. Làm thế nào một xã hội xã hội chủ nghĩa, với một đảng duy nhất và các thể chế tập trung đã đưa nền kinh tế vào hàng ngũ lãnh đạo của khu vực năng động nhất thế giới.

(Thu Hà dịch)

Top