tìm kiếm

Trang nhất > Quan hệ quốc tế

Thứ Tư, 28/10/2020 | 10:10:49 GMT+7
Quan hệ Nhật – Việt ngày càng phát triển

Nhật Bản tiếp tục là đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam, là nước cung cấp viện trợ ODA lớn nhất, nhà đầu tư thứ hai, đối tác thương mại lớn thứ tư của Việt Nam. Dù người kế nhiệm ông Abe là ai, hai nước vẫn có nhiều lý do để phát triển hợp tác sâu rộng trên nhiều lĩnh vực.

23/09/2020 09:43:00

Quan hệ Nhật – Việt ngày càng phát triển  - 1

Quyết định từ chức bất ngờ vì lý do sức khỏe của Thủ tướng Nhật Bản ông Shinzo Abe đã để ngỏ nhiều câu hỏi về di sản của ông, từ việc lo ngại rằng Nhật Bản sẽ trở lại những ngày chức Thủ tướng xoay vòng, đến tương lai quan hệ đồng minh Mỹ - Nhật, về số phận của sáng kiến Ấn độ - Thái Bình Dương tự do rộng mở mang đậm dấu ấn của ông. 

Ở Đông Nam Á, khu vực nằm ở trung tâm của Ấn Độ - Thái Bình Dương, ông Abe nỗ lực tăng cường sự hiện diện của Nhật Bản sẽ bị bỏ lỡ đầy đáng tiếc. Đặc biệt, sự ra đi của ông Abe dấy lên hoài nghi về đường hướng tương lai của quan hệ Nhật – Việt vốn lâu nay hưởng lợi đáng kể từ chính sách ngoại giao mới của Nhật Bản và hiện đang ở cấp độ quan hệ đối tác sâu rộng với nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới này.

Có nhiều lý do để tin rằng quan hệ Nhật – Việt sẽ tiếp tục đà đi lên hiện nay. Về vĩ mô, quan hệ đối tác song phương mạnh được hình thành trên cơ sở hai bên có cũng lo ngại về sức mạnh và ảnh hưởng của Trung Quốc. Cả Nhật Bản và Việt Nam đều có tranh chấp lãnh thổ trên biển với Trung Quốc trên Biển Đông và Biển Hoa Đông. Tuy nhiên, lo ngại này càng thêm sâu sắc khi mà cả hai nước có những quan hệ tương tác phức tạp với Trung Quốc từ lịch sử, chịu ảnh hưởng nhất định từ Trung Quốc đồng thời cũng cự tuyệt chống lại sự xâm lược của Trung Quốc. Kết quả là, không nước nào mong muốn một quan hệ chư hầu trong trật tự lấy Trung Quốc làm trung tâm.

Các rủi ro và thách thức của việc sống dưới cái bóng của Trung Quốc vì thế đã đưa đẩy Nhật Bản và Việt Nam xích lại với nhau. Với Hà Nội, Nhật Bản cung cấp một đối trọng với sức mạnh đang lên của Trung Quốc bằng cách tăng cường hợp tác kinh tế và viện trợ phát triển. Với Việt Nam, một Việt Nam mạnh hơn sẽ giúp chống lại sự thống trị của Trung Quốc trên Biển Đông, vì thế giảm nhẹ sức ép của Nhật Bản lên Biển Đông ở khu vực biển Hoa Đông.

Trên hết, quan hệ đối tác sâu rộng giữa Nhật Bản và Việt Nam được xác định trên các tính toán về kinh tế. Già hóa dân số Nhật Bản ở mức hơn 20% dân số trên 65 tuổi và tăng trưởng dân số âm, Nhật Bản đối mặt với một tương lai kinh tế bất chắc. Một quốc gia tăng trưởng dân số âm nghĩa là thị trường nội địa nhỏ hơn và giảm lực lượng lao động, điều này có tác động to lớn đến tăng trưởng kinh tế về dài hạn. Trái lại, dân số Việt Nam tương đối trẻ hứa hẹn không chỉ nguồn cung lao động dồi dào mà còn một thị trường mới cho các sản phẩm và công nghệ Nhật Bản. Là một quốc gia đang phát triển định hướng công nghiệp hóa, Việt Nam có thể hưởng lợi từ dòng vốn đầu tư và công nghệ từ Nhật Bản, nhất là trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng thiết yếu. Do đó, mối quan hệ hợp tác mạnh mẽ giữa Nhật Bản và Việt Nam có thể sẽ tiếp tục do những đặc điểm bổ sung lẫn nhau của hai nền kinh tế.

Tiếp tục hợp tác trên cơ sở quan hệ đã có là điều hai nước yên tâm, Nhật Bản và Việt Nam có thể tận dụng quan hệ hợp tác sâu rộng hiện có để thúc đẩy hội nhập sâu rộng hơn trong nội bộ ASEAN.

Cho dù đó là tăng cường kết nối ASEAN, vốn đã được coi là một lĩnh vực hợp tác trong Tuyên bố chung của hai quốc gia về làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược sâu rộng Việt Nam-Nhật Bản, hay tăng cường thương mại nội khối ASEAN, thì hội nhập ASEAN ở mức độ cao hơn sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn cho Nhật Bản và góp phần củng cố vai trò trung tâm của ASEAN.

Các dự án cơ sở hạ tầng chất lượng kết nối các thành viên ASEAN sử dụng nguồn vốn và công nghệ Nhật Bản sẽ không chỉ củng cố và đảm bảo sự liên kết kinh tế liên tục giữa Nhật Bản với khu vực trong nhiều năm tới, chúng còn thúc đẩy triển vọng tăng cường thương mại nội khối ASEAN, nhờ đó giúp Hiệp hội giảm dần sự phụ thuộc  Trung Quốc về thương mại. Bằng cách trở nên ít phụ thuộc thương mại với một nước bên ngoài, ASEAN sẽ có thể hoạt động gắn kết hơn và tăng cường khả năng chống chịu ảnh hưởng từ bên ngoài. Nhật Bản đã từng bước ghi dấu ấn nổi bật tại Việt Nam, về hợp tác kinh tế và phát triển hạ tầng. Nhiệm vụ của tân thủ tướng Nhật Bản là mở rộng quan hệ hợp tác bền chặt này sang nhiều quốc gia ASEAN khác.

Định hướng kinh tế Nhật Bản trong những năm tới càng gia tăng thêm tính cấp thiết cần phải chuyển dịch theo hướng tăng cường hội nhập nội khối ASEAN. Trước các thách thức hiện nay về nhân khẩu hochj và các điều kiện trong nước khác, tăng trưởng kinh tế Nhật Bản trong tương lai sẽ bị tụt hậu xa hơn so với Trung Quốc, khiến Nhật Bản khó khăn hơn nếu muốn cạnh tranh ảnh hưởng quân sự và kinh tế với Trung Quốc ở khu vực Đông Nam Á. Lo lắng bởi một Trung Quốc đang trỗi dậy, các quốc gia Đông Nam Á đang quan tâm đến việc Nhật Bản tăng cường hoạt động trong khu vực, đồng thời, và căn cơ hơn họ cũng quan tâm nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế và phát triển hơn là hợp tác về quốc phòng. Bất chấp các hạn chế trong tương lại về năng lực, Tokyo mong muốn duy trì sự can dự với khu vực này. Và nước Nhật cũng không muốn thấy một ASEAN yếu ớt, chia rẽ và nhược tiểu, mòn mỏi dưới cái bóng của Bắc Kinh.

Tương tự, một ASEAN hội nhập hơn là có lợi đối với Việt Nam. Liên quan đến tranh chấp Biển Đông, Việt Nam phải đối đầu với vô vàn khó khăn trong thúc đẩy một lập trường ASEAN thống nhất, phần nào do ảnh hưởng của Trung Quốc phủ lên kinh tế các nước ASEAN.

Kinh tế Việt Nam cũng phụ thuộc lớn vào Trung Quốc về nguyên liệu và thiết bị cho ngành sản xuất, vốn đóng góp vào thâm hụt thương mại 31 tỉ USD với Trung Quốc. Đối mặt với suy thoái kinh tế hậu COVID-19 và áp lực gia tăng của Trung Quốc ở Biển Đông, đa dang hóa quan hệ kinh tế với ASEAN và các đối tác bên ngoài là cách duy nhất phục vụ cho lợi ích chiến lược của Việt Nam về dài hạn.

Trong suốt 8 năm làm Thủ tướng, ông Abe đã nâng tầm đáng kể vị thế của Nhật Bản ở Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng. ASEAN suy giảm lòng tin về quan hệ Mỹ - Trung dưới thời Tổng thống Trump nhìn nhận Nhật Bản như một đối tác bên ngoài hấp dẫn nhất và hy vọng và việc tiếp tục và sâu sắc hơn các hoat động của Nhật Bản trong khu vực. Lấp đầy khoảng trống ông Abe để lại không phải việc dễ dàng, chưa tính đến tác động của đại dịch toàn cầu, bất ổn kinh tế và cạnh tranh ngày càng gia tăng giữa các siêu cường. Thế nên, Thủ tướng Nhật Bản tới đây nên tiếp tục gắn bó với Việt Nam. Mặc dù sẽ có người cho rằng tiếp tục các chính sách hiện có là đủ, tình hình mới ở khu vực cho thấy Nhật Bản và Việt Nam có thể và nên làm nhiều hơn nữa để hướng quỹ đạo của quan hệ song phương theo hướng tăng cường hội nhập ASEAN./.

(Thu Hường dịch)