Ứng phó thế nào trước việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP

Thứ Hai, 11/10/2021| 8:40

Ngày 29 tháng 9 năm 2021 Dominic Meagher, Giám đốc của Australasia Strategy Group. Ông đã làm việc tại và tại Trung Quốc và về Trung Quốc trong suốt 21 năm, bao gồm cả các trung tâm nghiên cứu và tổ chức tư vấn ở Bắc Kinh, Hồng Kông, Sydney và Canberra.

Phấn khích với sự ra đời của liên minh AUSKUS, cộng đồng quốc tế dường như đã bỏ qua một sự kiện có lẽ còn quan trọng hơn về mặt quan hệ chiến lược vài ngày sau đó – đó là việc Trung Quốc chính thức nộp đơn gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương gọi tắt là CPTPP.

Về nguyên tắc, các nước cần luôn duy trì sự rộng mở trong việc thiết lập các quan hệ tập thể. Hồi tháng 6/2020, Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường tuyên bố Bắc Kinh có 'thái độ tích cực và cởi mở' đối với việc tham gia CPTPP. DùTrung Quốc nộp đơn gia nhập CPTPP có nghiêm túc không hay chỉ nhằm mục đích chạy đua trước Mỹ hoặc để ngăn cản đơn gia nhập của Đài Loan, thì các nước thành viên CPTPP cũng cần xem xét quyết định một cách kỹ lưỡng, cẩn thận.

Ứng phó thế nào trước việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP

 Cuộc họp của CPTPP tại Chile năm 2019 - Ảnh: Reuters

Khi quyết định bắt đầu quy trình đánh giá đơn gia nhập của Vương quốc Anh, Ủy ban CPTPP đã ghi nhận Anh có truyền thống lâu đời ủng hộ hệ thống thương mại dựa trên quy tắc, kinh nghiệm của nước này với các quy tắc thương mại và đầu tư tiêu chuẩn cao 'và' khẳng định ý định tuân thủ các nghĩa vụ của CPTPP.

Thành tích của Trung Quốc không thuận lợi như vậy. Đơn cử như việc nước này thực hiện các cam kết khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới WTO. Nhiều cam kết khác trong khuôn khổ các hiệp định song phương, đa phương bao gồm với một số thành viên CPTPP cũng không được coi trọng. Việc xem xét đơn gia nhập của Trung Quốc cần nhiều yếu tố hơn là chỉ bằng sự khẳng định ý định tuân thủ từ phía Chính phủ Trung Quốc.

Năm 2020, Trung Quốc đã đơn phương kích hoạt một cuộc tấn công thương mại với nhiều toan tính chính trị nhằm vào Úc, một nước thành viên CPTPP. Bất chấp Hiệp định thương mại tự do Trung – Úc, chính phủ Trung Quốc đã từ chối mọi nỗ lực giải quyết tranh chấp thông qua trao đổi trực tiếp với chính phủ Úc ở cấp bộ trưởng trong suốt 18 tháng. Việc thường xuyên coi thường giải quyết tranh chấp thương mại này phải được xem xét khi đánh giá Trung Quốc có khẳng định ý định tuân thủ các nghĩa vụ của CPTPP thật tâm và nhất quán hay không.

Tương tự, Trung Quốc đã nhiều lần tuyên bố rằng hiệp ước đã được nước này phê chuẩn trước đó - Tuyên bố chung Trung-Anh về Hồng Kông- là không phù hợp. Nước này cũng thường phớt lờ các cam kết thậm chí đe dọa những ai nhắc nhở nghĩa vụ thực thi cam kết. Như trường hợp nước này thực hiện với các cam kết và nghĩa vụ theo Tuyên ngôn Nhân quyền phổ quát của Liên Hợp quốc.

Ứng phó thế nào trước việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP

 Thành viên CPTPP nên ứng xử thế nào trước đơn chính thức xin gia nhập CPTPP của Trung Quốc Nguồn: Katsuji Nakazawa

Trung Quốc đã bày tỏ sẵn sàng khai thác các giới hạn về quyền lực thực thi theo các hiệp định thương mại đã ký để tạo ra các quan hệ quyền lực bất đối xứng. Ví như nước này đã vi phạm Hiệp định thương mại tự do Úc – Trung bằng cách ban hành các hướng dẫn phi chính thức để dừng nhập khẩu than đá từ Úc nhằm trừng phạt việc Úc điều tra nguồn gốc của đại dịch COVID-19.

Úc đã khiếu nại lên WTO về một số biện pháp trừng phạt thương mại khác, nhưng quá trình này đòi hỏi một thời gian điều tra kéo dài, điều này có thể chỉ dẫn đến việc Úc được phép trả đũa bằng cách áp đặt các hạn chế tương tự. Hệ thống được xây dựng với giả định mọi thành viên đều có ý định tuân thủ các vi phạm nếu có chỉ là sơ suất. KHông có cơ sở để tin rằng giả định này đúng khi áp dụng với Trung Quốc.

CPTPP phần nhiều là một hiệp định để đối xử với các doanh nghiệp một cách công bằng, bất kể từ quốc gia nào. Quan trọng là, CPTPP được dự định là một hiệp định “chất lượng cao” vì thế khi Điều 2.4 tập trung vào giảm các nghĩa vụ thuế quan trái với các nỗ lực áp dụng các biện pháp phi chính thức để hạn chế thương mại Trung Quốc đang làm với Úc. Các động thái như trên chắc chắn là đi ngược lại với tinh thần của CPTPP.

Thế thì các thành viên CPTPP nên ứng xử thế nào trước đơn chính thức xin gia nhập CPTPP của Trung Quốc? Thành viên CPTPP nên cân nhắc kỹ lập trường và chưa vội đưa ra quyết định. Họ nên mời đại diện Trung Quốc cũng như các bên đã có kinh nghiệm về việc Trung Quốc tuân thủ các nghĩa vụ theo các điều ước, thảo thuận tương tự để có them thông tin. Quá trình thu thập thông tin này sẽ cho thấy Trung Quốc có chắc chắn tuân thủ các nghĩa vụ của CPTPP hay không.

Ứng phó thế nào trước việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP

Việc Trung Quốc gia nhập CPTPP sẽ tác động mạnh đến kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương (Ảnh: niutanqin). 

Các thành viên nên tin tưởng rằng bất kỳ thỏa thuận nào với Trung Quốc cũng đều nhất quán với tinh thần của CPTPP. Các thỏa thuận chỉ có vài điểm miễn trừ đặc biệt cho quốc gia cụ thể nào đó chưa thể thực hiện cơ chế thương mại dựa trên luật lệ và công bằng theo một lộ trình nhất định.

Các thành viên nên tìm cách giải quyết những vấn đề này bằng cách mở quá trình tham vấn mở rộng với Trung Quốc và các đối tác thương mại của nước này để xem xét cách Trung Quốc sẽ xây dựng lại lòng tin cần thiết để bắt đầu quá trình gia nhập chính thức. Không nên đặt áp lực thời gian để hối thúc gấp rút quá trình này. CPTPP hướng dẫn các thành viên trả lời “trong một thời gian hợp lý”. Trong trường hợp này, khoảng thời gian hợp lý nên tương ứng với quy trình và nỗ lực của Trung Quốc.

Lòng tin không thể được xây dựng ở một thời điểm mà là quá trình liên tục. Với thành tích trong quá khứ, Trung Quốc cần cho thấy sự minh bạch, xác nhận và trách nhiệm giải trình sâu rộng và liên tục.

Các điều khoản đặc biệt cần được áp dụng yêu cầu mức độ minh bạch và xác minh tuân thủ cao, và một cơ chế bắt buộc nhanh chóng hơn để đảm bảo việc tuân thủ này.

Các thành viên CPTPP cũng cần thận trọng để đảm bảo rằng không có các hành động lạm dụng gần đây nào của họ có thể được coi là con bài để mặc cả, đánh đổi. Việc ngừng các hành động đó không thể mua được thiện chí.

Các nước thành viên CPTPP nên kiên quyết với các quá trình đặc biệt này vì các hành động của Trung Quốc cũng không bình thường. Đảm bảo Trung Quốc sẽ tuân thủ với các quy định thương mại công bằng tiêu chuẩn cao sẽ là một phần quan trọng của CPTPP. Cho phép Trung Quốc tham gia CPTPP và được hưởng tất cả lợi ích từ tư cách thành viên trong khi tiếp tục bỏ qua các nghĩa vụ của mình sẽ là một sai lầm lịch sử./.

Thu Hường dịch

Top