Làm thế nào để Việt Nam trở thành một đồng minh thương mại mạnh của Hoa Kỳ

Thứ Tư, 1/9/2021| 10:01

Chuyến thăm của Phó Tổng thống Kamala Harris tuần qua - chuyến đi mang tính chất lịch sử đầu tiên một phó tổng thống Hoa Kỳ đến Việt Nam kể từ khi chiến tranh kết thúc - đã khiến tôi suy nghĩ về mối quan hệ giữa hai nước.

Quan hệ đối tác về kinh tế sẽ phục vụ cho lợi ích của cả hai nước. Nhưng để quan hệ đối tác ấy vận hành được cần có những thay đổi chính sách có tầm nhìn xa từ cả hai Chính phủ. Phía Hoa Kỳ cần mở cửa thương mại với Việt Nam còn Việt Nam cần tái cân bằng và củng cố mô hình phát triển kinh tế.

Làm thế nào để Việt Nam trở thành một đồng minh thương mại mạnh của Hoa Kỳ

 Thủ tướng Phạm Minh Chính và Phó Tổng thống Hoa Kỳ Kamala Harris. Ảnh: TTXVN

Quan hệ ngoại giao giữa hai nước từng là cựu thù hiện ấm dần lên bắt nguồn không chỉ đơn thuần vì lý do kinh tế. Việt Nam nhiều lần bày tỏ quan ngại sâu sắc trước các hành động tranh chấp lãnh thổ của nước láng giềng. Mặc dù khó hình thành một liên minh hoàn chỉnh với Mỹ, cũng dễ hiểu khi Việt Nam đang tìm kiếm một quan hệ đối tác chiến lược để duy trì cân bằng quyền lực.

Sự thành công của một quan hệ đối tác như vậy sẽ phụ thuộc chủ yếu vào các yếu tố kinh tế. Việt Nam đã đạt được những bước tiến lớn gần đây trong việc nâng cao mức sống của nhân dân, nhưng vẫn còn là một nước đang phát triển thu nhập chưa cao với trình độ công nghệ khó có thể so sánh với một Trung Quốc ngày một tiên tiến. Mỹ cần cấu trúc quan hệ kinh tế với Việt Nam bằng cách hỗ trợ tăng trưởng không chỉ vì lý do nâng cao mức sống của người dân Việt Nam mà còn nhằm tạo ra một đồng minh hùng mạnh hơn.

Về nhiều mặt, Việt Nam đang đi theo mô hình phát triển thông thường của Đông Á. Một loạt các cải cách tự do hóa trong thập niên 1980 dẫn tới mẫu hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới WTO, ký hiệp định thương mại với Mỹ và trở thành công xưởng xuất khẩu của thế giới với chủ yếu là các sản phẩm thâm dụng lao động như dệt may và đồ điện tử.

Mô hình phát triển này đã giúp Việt Nam tăng mức sống của người dân lên gấp 4 lần cũng như hưởng lợi từ thương chiến Mỹ - Trung và đến nay vẫn tỏ ra hiệu quả. Tuy nhiên, sản xuất các sản phẩm giá rẻ để xuất khẩu chỉ là giải pháp của thời kỳ trước. Để bắt kịp Trung Quốc, Việt Nam cần thúc đẩy năng suất và nâng hạng trong chuỗi giá trị, chuyển dần sang các sản phẩm có giá trị công nghệ cao hơn và tiên tiến hơn. Bằng chứng là tốc độ tăng trưởng năng suất của Việt Nam đang chậm lại, để đạt được bước phát triển nhảy vọt lên cấp độ phát triển tiếp theo sẽ đòi hỏi một số thay đổi.

Làm thế nào để Việt Nam trở thành một đồng minh thương mại mạnh của Hoa Kỳ

 Sáng 8/11/2019, tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Trần Tuấn Anh tiếp, làm việc với Bộ trưởng Bộ Thương mại Wilbur Ross cùng đoàn doanh nghiệp Hoa Kỳ. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Thứ nhất, Việt Nam cần làm tốt hơn vai trò của Nhà nước để hỗ trợ tăng trưởng - giáo dục và cơ sở hạ tầng. Giáo dục tiểu học và phô thông cơ sở của Việt Nam rất tốt nhưng càng ở cấp học cao hơn càng kém dần, do đó các trường đại học, cao đẳng cần được củng cố. Hệ thống đường sá của Việt Nam hiện tương đối kém và các cảng thường xuyên trong tình trạng hết công suất.

Tiếp đến, Việt Nam cần phát triển các công ty có tầm quốc tế. Hiện tại, các doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam chủ yếu hoạt động ở các lĩnh vực ngọn truyền thống như xăng dầu, điện hoặc các ngành cơ bản như thực phẩm và giấy mà phần lớn công đoạn do các công ty nước ngoài làm. Dựng lên các công ty chất lượng hơn trong lĩnh vực xuất khẩu như điện tử sẽ cho phép Việt Nam không chỉ chiếm thị phần lớn hơn về giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu (thông qua làm thương hiệu và marketing) mà còn hấp thu tốt hơn công nghệ nước ngoài. Như tác giả Joe Studwell nêu trong cuốn sách “Cách châu Á vận hành” qua ví dụ của tập đoàn ô tô Huyndai cho thấy cách các doanh nghiệp có thể học hỏi cách thức của nước ngoài trong sản xuất hoặc kinh doanh.  Việt Nam nên đặt mục tiêu tạo ra những doanh nghiệp đầu ngành tương tự.

Cuối cùng, Việt Nam thực hiện chính sách tiền tệ lành mạnh để các đối tác thương mại yên tâm và tránh bảo hộ cũng như để các doanh nghiệp xuất khẩu cạnh tranh công bằng hơn. Việt Nam nên chuyển sang chiến lược như cách tác giả Studwell gọi “kỷ luật xuất khẩu” -  - hỗ trợ ban đầu để xúc tiến các doanh nghiệp mới tham gia xuất khẩu và rút hỗ trợ với các doanh nghiệp xuất khẩu thất bại.

Về phía Hoa Kỳ, nước này cần cấu trúc quan hệ kinh tế với Việt Nam để giúp thúc đẩy các chuyển đổi cần thiết. Một bước đơn giản là làm sâu sắc hơn quan hệ thương mại Việt – Mỹ theo hướng Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, dù thất bại về mặt đa phương nhưng vẫn nguyên giá trị trong quan hệ song phương.

Hỗ trợ giáo dục Việt Nam, Mỹ nên thúc đẩy hơn nữa các chương trình trao đổi sinh viên. Các sinh viên sẽ đóng góp cho kinh tế Mỹ, và sau khi tốt nghiệp dù tiếp tục ở Mỹ hay về nước, họ cũng là một nguồn chất xám của đất nước. Mỹ cũng có thể cấp các khoản tài chính lãi suất thấp cho các dự án hạ tầng của Việt Nam, có thể là cùng hợp tác nhiều bên với Hàn Quốc, Nhật Bản.

Các thay đổi này sẽ giúp Việt Nam chuyển đổi thành một nước công nghệ cao hơn, tránh bẫy thu nhập trung bình. Chắc chắn, điều đó cũng giúp Việt Nam trở thành một đối tác chiến lược có giá trị hơn. Các động thái trên cũng sẽ củng cố quan hệ giữa nhân dân hai nước, giúp hai bên xích lại gần nhau hơn. Cả hai nước đều sẽ hưởng lợi to lớn từ quá trình hội nhập sâu sắc này và hy vọng rằng chuyến thăm của Phó Tổng thống Hoa Kỳ Kamala Harris đến Việt Nam vừa qua chỉ là bước khởi đầu./.

Thu Hường (dịch bởi Noah Smith Nhà báo giữ chuyên mục Ý kiến – Bình luận ​​của Bloomberg)

Top