Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là gì và tại sao Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng thuật ngữ này?

Thứ Hai, 30/8/2021| 10:03

Washington trong nhiều thập kỷ gọi vùng lãnh thổ rộng lớn giữa Úc và Ấn Độ là Châu Á - Thái Bình Dương nhưng là 'từ vựng chiến lược' trên đã thay đổi dưới thời chính quyền Tổng thống Trump

Chính quyền Tổng thống Biden tiếp tục xác định khu vực này là Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trong chính sách đối ngoại nhằm ứng phó với việc Trung Quốc ngày càng gia tăng ảnh hưởng.

Maria Siow, Xuất bản: 7:30 sáng, ngày 26 tháng 8 năm 2021, Trong phát biểu nhân chuyến thăm chính thức Singapore vào ngày 24 tháng 8 vừa qua, Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ các cuộc xâm nhập của Trung Quốc ở Biển Đông, cảnh báo các hành động của Bắc Kinh là “chèn ép” và “hăm dọa”.

Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là gì và tại sao Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng thuật ngữ này?

 Phó Tổng thống Hoa Kỳ Kamala Harris và Thủ tướng Lý Hiển Long - ảnh CNA.

Khẳng định rằng Washington sẽ hỗ trợ các đồng minh trong khu vực trước những bước tiến của Bắc Kinh, bà Harris cũng chia sẻ tầm nhìn cả chính quyền Hoa Kỳ đối với khu vực đó là Hoa Kỳ “sẽ ở bên đoàn kết với các đồng minh và đối tác ở Đông Nam Á, bảo vệ một Ấn Độ - Thái Bình Dương tự do và rộng mở”.

Việc lặp lại nhiều lần khái niệm “Ấn Độ - Thái Bình Dương” – khung khổ chính sách được chính quyền Tổng thống Trump thúc đẩy, cho thấy sự tiếp nối trong chính sách của Chính quyền Tổng thống Biden đối với khu vực này và cách chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ được điều chỉnh dưới tác động từ sự ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc.

Thuật ngữ “Ấn Độ - Thái Bình Dương” có từ khi nào?

Trong nhiều thập kỷ, vùng lãnh thổ rộng lớn trải dài từ Úc đến Ấn Độ được Washington gọi là “Châu Á - Thái Bình Dương”, dù “Ấn Độ - Thái Bình Dương” thường được các chuyên gia chính sách đối ngoại sử dụng chủ yếu ở Ấn Độ, Indonesia và Úc.

Ngay từ trước chuyến công du năm quốc gia châu Á của ông Donald Trump vào tháng 11 năm 2017, các quan chức Nhà Trắng và thậm chí chính ông Trump đã bắt đầu sử dụng thuật ngữ “Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương”.

H.R. McMaster, người từng là cố vấn an ninh quốc gia của Trump trong 14 tháng, đã sử dụng thuật ngữ này nhiều lần khi nói chuyện với các phóng viên về chuyến thăm của ông Trump tới Philippines, Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Việc thay đổi ngôn ngữ ban đầu được hiểu là nỗ lực của ông Trump nhằm tạo khoảng cách với các chính sách của ông Barack Obama, người đã dành phần lớn nhiệm kỳ thứ hai để tìm cách xoay trục chính sách đối ngoại của Mỹ từ Trung Đông sang các nền kinh tế mới nổi của châu Á. Việc Chính quyền ông Biden lặp lại thuật ngữ này cho thấy đó là bình thường mới trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.

Thuật ngữ này cho thấy điều gì về chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ?

Việc tiếp tục đề cập đến Ấn Độ - Thái Bình Dương cho thấy Hoa Kỳ đã dần tập trung vào Trung Quốc - thể hiện rõ hơn trong nỗ lực hồi sinh liên minh chiến lược Tứ giác bao gồm Nhật Bản, Australia và Ấn Độ.

Liên minh này, được gọi là Bộ tứ, tìm cách chống lại Trung Quốc bằng cách tập hợp các đồng minh của Mỹ ủng hộ “trật tự quốc tế dựa trên luật lệ” và bảo vệ các thông lệ quốc tế được cho là bị Bắc Kinh vi phạm.

Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là gì và tại sao Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng thuật ngữ này?

Tàu Mỹ hiện diện ở Ấn Độ - Thái Bình Dương 

Mike Pompeo, người thay thế Rex Tillerson làm Ngoại trưởng dưới thời Tổng thống Trump, nhấn mạnh rằng cộng đồng quốc tế cần hình thành “một liên minh dân chủ mới” chống lại Trung Quốc.

John Bradford, chuyên gia cấp cao về an ninh hàng hải tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS) ở Singapore, cho biết việc sử dụng lặp lại thuật ngữ này cho thấy chính quyền Tổng thống Biden “đã hoàn toàn chấp nhận thuật ngữ này như một phần của từ điển chiến lược được kế thừa từ Chính quyền Tổng thống Trump".

Theo ông Charles Dunst, một cộng sự của công ty quản lý rủi ro địa chính trị của Tập đoàn Eurasia, cho biết một lý do khiến Mỹ sử dụng “Ấn Độ” trong thuật ngữ Ấn Độ - Thái Bình Dương là vì muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của Ấn Độ trong việc đối phó với Trung Quốc.

“Đối với Hoa Kỳ, Ấn Độ - Thái Bình Dương rất có giá trị vì nó rộng – trải dài từ  Ấn Độ đến New Zealand - và Hoa Kỳ dự định thách thức Trung Quốc ở tất cả những nơi này,” Dunst cho biết thêm rằng chính quyền Biden đã dùng tiếp thuật ngữ này không phải vì mối quan hệ với người tiền nhiệm  mà bởi vì “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” đã truyền tải một cách hiệu quả hơn kế hoạch của Tổng thống nhằm thách thức Trung Quốc không chỉ ở Đông Á mà còn xa hơn nữa.

Chiến lược của Mỹ ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là gì?

Phó Tổng thống Hoa Kỳ K. Harris nhấn mạnh quyết tâm của Washington trong việc thúc đẩy lợi ích của mình cũng như của các đối tác và đồng minh trong khu vực, đồng thời nói thêm rằng Mỹ sẽ hợp tác đa phương thông qua các tổ chức như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

“Tôi tin rằng khi lịch sử của thế kỷ 21 được viết ra, phần lớn trong số đó sẽ đặt trung tâm ngay tại đây ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”, bà phát biểu hôm thứ Ba. “Ý định của chúng ta là tăng cường quan hệ đối tác và củng cố tầm nhìn chung… để làm việc đó, không nghi ngờ gì nữa –chúng ta có những lợi ích lâu dài cũng như có các cam kết lâu dài ở khu vực này”.

Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là gì và tại sao Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng thuật ngữ này?

Từ trái qua: Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi, Ngoại trưởng Australia Marise Payne và Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo tại cuộc gặp “Nhóm bộ tứ” ở Tokyo hôm 6/10. Ảnh: Reuters 

Bà Harris cho biết sự can dự của Mỹ vào khu vực không trực tiếp nhằm vào bất kỳ quốc gia nào, cũng không được thiết kế để khiến các quốc gia khác phải lựa chọn giữa Mỹ và Trung Quốc. Ông Bradford cho rằng Hoa Kỳ công nhận Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đã trở thành một khu vực quan trọng cả về kinh tế và chiến lược. Theo đó, Mỹ tìm cách duy trì sự ổn định và pháp quyền, đồng thời chống lại ảnh hưởng của Trung Quốc.

Bradford nói: “Bằng cách hỗ trợ các đối tác và đồng minh của mình, Mỹ tìm cách ngăn chặn sự thống trị của Trung Quốc trong khu vực và duy trì quan hệ đối tác tích cực”. Theo một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ của Đại học Sydney dự kiến sẽ được công bố vào thứ Sáu, cách tiếp cận của chính quyền Biden đối với Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là thiếu sự tập trung và tính cấp bách.

Báo cáo này có tênĐính chính: Làm thế nào để Chính quyền Biden cạnh tranh ảnh hưởng ở Ấn Độ-Thái Bình Dươngdo Ashley Townshend, Susannah Patton, Tom Corben và Toby Warden thực hiện nhận định “mặc dù có kiến ​​thức chuyên môn sâu về khu vực cũng như sự kỳ vọng cao của khu vực,[Mỹ] đã không thể hiện được một chiến lược toàn diện trong khu vực hoặc coi Ấn Độ - Thái Bình Dương là ưu tiên quyết định của mình.”

Ông Dunst cho rằng chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương ban đầu đặt tập trung vào việc ngăn chặn xung đột – cụ thể là liên quan đến Trung Quốc ở Biển Đông - bằng cách củng cố Bộ tứ và thách thức Bắc Kinh, chủ yếu bằng các tuyên bố và ngoại giao.

“Trọng tâm thứ hai là cạnh tranh với Trung Quốc để giành hảo cảm ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nhằm thúc đẩy các tiêu chuẩn và giá trị Mỹ”, theo ông Dunst, trong khi các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ được đón nhận nồng nhiệt ở Ấn Độ, Việt Nam và Singapore, thì Washington phải đối mặt với những thách thức thực sự với các cường quốc khác trong khu vực như Indonesia và Thái Lan, vốn có xu hướng cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc và do đó sẽ tránh gây bất lợi cho Bắc Kinh.

Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là gì và tại sao Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng thuật ngữ này?

 Ngoại trưởng Mỹ Michael R. Pompeo chủ trì cuộc họp Bộ Tứ với người đồng cấp Marise Payne (Australia), Subrahmanyam Jaishankar (Ấn Độ) và Toshimitsu Motegi (Nhật Bản) tại New York ngày 26/9/2019. (Nguồn: AP)

“Yếu tố mang tính chất quyết định ở đây là nguồn vốn phát triển của Trung Quốc cho khu vực vượt xa Hoa Kỳ trong khi hầu hết các nước Ấn Độ-Thái Bình Dương coi trọng hợp tác kinh tế hơn quan hệ an ninh. Ở Ấn Độ-Thái Bình Dương, có tiền là có quyền, và nhiều năm qua, không nước nào từng lớn tiếng như Trung Quốc”, theo Dunst chỉ ra rằng đến nay, chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ vẫn chủ yếu tập trung về an ninh, kinh tế vẫn đặt ở hàng thức yếu.

Trong khuôn khổ Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường đầy tham vọng của Trung Quốc, các dự án cơ sở hạ tầng ở châu Á tiếp tục nhận nguồn hỗ trợ tài chính lớn nhất, theo nhà cung cấp dữ liệu Refinitiv, vượt quá 4 nghìn tỷ USD trong quý đầu tiên của năm 2020.

Tại sao Mỹ đề nghị đăng cai tổ chức APEC năm 2023?

Phó Tổng thống Harris xác nhận Hoa Kỳ sẽ tổ chức Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tiếp theo vào năm 2023, nhấn mạnh tầm quan trọng của thị trường năng động Đông Nam Á đối với Hoa Kỳ.

Bà Harris lưu ý rằng các nước Đông Nam Á gộp lại là đối tác xuất khẩu lớn thứ tư của Mỹ, hỗ trợ hơn 600.000 việc làm cho người Mỹ.

Theo ông Dunst, cựu Tổng thống Trump đã nhiều lần cử các phái đoàn cấp thấp tới APEC, Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á và Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ-ASEAN, khiến các nhà lãnh đạo Đông Nam Á thất vọng và thậm chí tức giận.

"Bằng cách đăng cai tổ chức APEC, chính quyền Biden hy vọng đảm bảo với Đông Nam Á rằng 'Mỹ đã trở lại', rằng họ có thể một lần nữa tin tưởng Hoa Kỳ", Dunst nói thêm rằng vì Myanmar và Campuchia không phải là thành viên APEC, ông Biden sẽ không buộc phải bắt tay với hai nhà lãnh đạo Myanmar và Campuchia.

Nhà nghiên cứu Bradford từ RSIS cho biết việc tổ chức APEC sẽ cho thấy Hoa Kỳ một lần nữa tham gia đầy đủ với tư cách là một đối tác trong khu vực.

Bradford cho biết: “Điều thú vị cần theo dõi là liệu ê kíp của ông Biden có tuân theo thông báo mang tính biểu tượng này bằng cách cung cấp các thỏa thuận hữu hình thông qua APEC và các thỏa thuận đa phương khác hay không.”

Trong khi chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump nhấn mạnh đến việc bảo vệ người lao động, việc làm và nền kinh tế trong nước, nhiều nước Đông Nam Á hy vọng chính quyền Biden sẽ khôi phục vai trò dẫn dắt của Hoa Kỳ, một cách tiếp cận đa phương hợp tác đối với thương mại và quay trở lại các thỏa thuận mở cửa thị trường.

“Những thỏa thuận này bao gồm] giảm thuế quan, các thỏa thuận thương mại tự do, hợp tác phát triển công nghệ và các dự án hỗ trợ chuyển đổi chuỗi cung ứng sang các đối tác mới,”./.

Thu Hường dịch

Top