tìm kiếm

Trang nhất > Thế giới ngày nay

Thứ Ba, 01/12/2020 | 22:18:28 GMT+7
Những tín hiệu tích cực từ Nga liệu có giải được bài toán cuối cùng về Hiệp ước kiểm soát hạt nhân

Nga đề xuất gia hạn Hiệp ước New START thêm một năm và sẵn sàng cùng với Mỹ thực hiện cam kết chính trị về việc: đóng băng, các đầu đạn hạt nhân mà hai bên nắm giữ trong giai đoạn này.

23/10/2020 10:00:00

Chiến lược mà Nga sử dụng khi xét tới số phận Hiệp ước START mới sắp hết hạn trong bối cảnh Tổng thống Trump đang ở sau đối thủ Joe Biden trong các cuộc thăm dò dư luận trước bầu cử Mỹ.

Những tín hiệu tích cực từ Nga liệu có giải được bài toán cuối cùng về Hiệp ước kiểm soát hạt nhân - 1

Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov (bên trái) và Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về kiểm soát vũ khí Marshall Billingslea tại cuộc tham vấn đầu tiên ở thủ đô Vienna, Áo hồi tháng 6-2020. Ảnh: rbc.ru

Vấn đề ở đây chính là số phận của hiệp ước START mới. Hiệp ước này là tâm điểm trong quan hệ với Nga của chính quyền Obama, có hiệu lực từ năm 2011 và sẽ hết hạn vào ngày 5/2/2021 nếu cả 2 bên không đồng ý gia hạn. Hiệp ước hạn chế số lượng máy bay ném bom chiến lược, tên lửa, số lượng đầu đạn mà Nga và Mỹ triển khai, cùng một loạt các yêu cầu xác minh nghiêm ngặt.

Nhìn lại lịch sử, ngày 8-4-2010, Tổng thống Mỹ và người đồng cấp Nga lúc bấy giờ là ông Barack Obama và ông Dmitry Medvedev đã ký START-3 tại thủ đô Prague (Cộng hòa Czech). START-3 là hiệp ước song phương kiểm soát vũ khí hạt nhân quy mô lớn giữa Mỹ và Nga nhằm giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược mà hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới này có thể triển khai. Thỏa thuận này có hiệu lực trong vòng 10 năm, kể từ ngày 5-2-2011 và có khả năng được gia hạn không quá 5 năm nếu hai bên tham gia hiệp ước nhất trí. Hiệp ước quy định mỗi bên cắt giảm kho vũ khí tấn công chiến lược của mình để sau 7 năm kể từ ngày hiệp ước có hiệu lực và trong tương lai, tổng số lượng vũ khí không vượt quá 700 tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) và máy bay ném bom hạng nặng, cũng như 1.550 đầu đạn và 800 bệ phóng tên lửa đã triển khai và chưa triển khai. Ngoài ra, hiệp ước cũng bắt buộc Nga và Mỹ trao đổi thông tin về số lượng đầu đạn và phương tiện phóng hai lần mỗi năm.

Những tín hiệu tích cực từ Nga liệu có giải được bài toán cuối cùng về Hiệp ước kiểm soát hạt nhân - 2

Một cuộc tuần hành phản đối căng thẳng leo thang giữa hai quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân Ấn Độ và Pakistan hồi năm ngoái. Ảnh: AFP     

Trong khi Nga ủng hộ việc duy trì hiệp ước này thêm 5 năm mà không cần điều kiện tiên quyết thì Mỹ lại đang đưa ra một số điều kiện để gia hạn cũng như muốn rút ngắn thời gian gia hạn. Hồi tháng 9 vừa qua, ông Billingslea cho biết, Mỹ sẵn sàng hoàn tất một bản ghi nhớ ở cấp tổng thống với Nga về việc gia hạn START-3, song cũng chuẩn bị cho phép hiệp ước này hết hiệu lực nếu hai bên không thể hoàn thành bản ghi nhớ. Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về kiểm soát vũ khí cũng cho biết, Washington đã đề xuất với Moscow về việc gia hạn START-3 thêm ít hơn 5 năm để tạo điều kiện càng sớm càng tốt tìm kiếm một văn kiện đa phương mới. Phản ứng với tuyên bố của đại diện phía Mỹ, Thứ trưởng Ryabkov cho biết, Moscow đã sẵn sàng cho bất kỳ tình huống nào liên quan đến START-3.

Tính đến đầu năm nay, thế giới có 13.400 vũ khí hủy diệt hàng loạt thuộc sở hữu của chín nước gồm Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc, Ấn Ðộ, Pakistan, Israel và Triều Tiên. Trong đó, Nga có 6.375 đầu đạn hạt nhân, nhiều hơn Mỹ (5.800), Trung Quốc (320). Pakistan và Ấn Ðộ lần lượt có 160 và 150 đơn vị. Trong báo cáo đáng chú ý hồi tháng 5 của ICAN, 9 quốc gia kể trên đã đầu tư tới 72,9 tỉ USD cho vũ khí hạt nhân trong năm 2019. Theo đó, Mỹ là nước chi đậm nhất với 35,4 tỉ USD, kế đến là Trung Quốc 10,4 tỉ USD và Anh đứng thứ ba với 8,9 tỉ USD.

Những tín hiệu tích cực từ Nga liệu có giải được bài toán cuối cùng về Hiệp ước kiểm soát hạt nhân - 3Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Putin trong cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên năm 2018. Ảnh: EPA  

Nếu START mới hết hạn – tiếp sau sự sụp đổ của Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo dưới thời Tổng thống George W. Bush và Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung dưới thời Tổng thống Donald Trump - quân đội Mỹ và Nga sẽ không bị ràng buộc bởi các hiệp ước kiểm soát vũ khí song phương lần đầu tiên kể từ những năm 1960.

Các quan chức chính quyền Trump đã nhiều lần viện dẫn mối đe dọa tiềm tàng về một cuộc chạy đua vũ trang trong thế kỷ 21 để gây sức ép buộc Nga phải nhượng bộ. Mỹ muốn Nga phải thúc đẩy Trung Quốc tham gia vào các cuộc đàm phán 3 bên về một hiệp ước tiếp nối START mới. Tuy nhiên, Trung Quốc từ chối và tuyên bố kho vũ khí hạt nhân của nước này chỉ bằng một phần nhỏ so với Nga và Mỹ.

Gần đây hơn, chính quyền Trump đã đề nghị gia hạn hiệp ước thêm một năm nếu Nga chấp nhận một khuôn khổ ràng buộc về mặt chính trị, theo đó cả hai bên sẽ “đóng băng” số lượng đầu đạn hạt nhân phi chiến lược ở mức hiện tại. Mặt khác, ứng viên tổng thống đảng Dân chủ Joe Biden đã kêu gọi gia hạn START mới vô điều kiện trong 5 năm – khoảng thời gian tối đa cho phép theo hiệp ước. Nga đã thể hiện rõ sự “chán chường” với các đề xuất của chính quyền Tổng thống Trump.

Những tín hiệu tích cực từ Nga liệu có giải được bài toán cuối cùng về Hiệp ước kiểm soát hạt nhân - 4Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về kiểm soát vũ khí Marshall Billingslea.   

Sau khi đặc phái viên kiểm soát vũ khí của Mỹ Marshall Billingslea nói với các phóng viên vào tuần trước rằng, các bên đã đạt được “thỏa thuận của các quý ông” liên quan tới việc đóng băng cấp độ đầu đạn và gia hạn hiệp ước START mới, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov đã thẳng thừng phản bác lại.

Ông Ryabkov gọi đề xuất của Mỹ là “không thể chấp nhận được” và cảnh báo, nếu các quan chức Mỹ cần báo cáo với cấp trên của họ trước cuộc bầu cử về điều mà họ nghĩ rằng đã nhất trí với Nga, thì họ sẽ không nhận được điều đó.

Nga sẵn sàng phong tỏa toàn bộ số đầu đạn hạt nhân nếu Mỹ có bước đi tương tự, nhằm mở đường cho việc gia hạn Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START).

"Nga đề xuất gia hạn Hiệp ước New START thêm một năm và sẵn sàng cùng với Mỹ thực hiện cam kết chính trị về việc "đóng băng" các đầu đạn hạt nhân mà hai bên nắm giữ trong giai đoạn này", Bộ Ngoại giao Nga ngày 20/10 ra tuyên bố, CNN đưa tin.

Phía Nga khẳng định việc tạm "đóng băng" các đầu đạn hạt nhân có thể thực hiện nghiêm túc và nhất quán nếu phía Mỹ không đưa ra thêm yêu cầu bổ sung khác.

Những tín hiệu tích cực từ Nga liệu có giải được bài toán cuối cùng về Hiệp ước kiểm soát hạt nhân - 5

Tên lửa đạn đạo mang đầu đạn hạt nhân của Nga di chuyển trên Quảng trường Đỏ. Ảnh: ITN    

Mỹ cùng ngày ra tuyên bố đánh giá cao việc Nga "sẵn sàng đạt được tiến bộ trong vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân", đồng thời hối thúc Nga nhóm họp lập tức để hoàn thiện thỏa thuận.

New START hay START-3, được Nga và Mỹ ký năm 2010 và hết hạn vào tháng 2/2021, là văn kiện chiến lược cuối cùng về kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa hai siêu cường quân sự, quy định mỗi nước được phép triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược các loại trên 700 tên lửa đạn đạo xuyên lục địa hoặc oanh tạc cơ.

Nga muốn gia hạn New START mà không có bất cứ điều kiện tiên quyết nào. Tuy nhiên, Mỹ dưới thời Tổng thống Trump nhiều lần phàn nàn về văn kiện. Tổng thống Trump nói ông muốn một thỏa thuận hạt nhân ba bên mới cùng Nga, Trung Quốc. Moscow sẵn sàng đối thoại ba bên, nhưng Bắc Kinh nhất quyết khước từ tham gia đàm phán kiểm soát vũ khí với Nga-Mỹ.

Tuần trước, Mỹ đã từ chối đề xuất của Nga gia hạn vô điều kiện New START và cho rằng bất cứ đề xuất nào như vậy phải bao gồm việc phong tỏa toàn bộ đầu đạn hạt nhân. Giới quan sát cho rằng việc sẵn sàng phong tỏa đầu đạn là một bước đi nhượng bộ của Nga để cứu New START.

Hồi đầu tháng, các nguồn tin Mỹ khẳng định Nga và Mỹ đã có các cuộc đối thoại kéo dài nửa năm qua và thống nhất được một hiệp ước kiểm soát hạt nhân mới trong tháng 10/2020. Tuy nhiên, Nga sau đó bác bỏ thông tin này, cho rằng hai nước còn nhiều bất đồng.

Nhiệm kì hiện tại của ông Trump sẽ kết thúc đầu năm sau. Phía Mỹ cảnh báo có thể đòi hỏi Nga nhiều nội dung hơn nếu Moscow không chấp thuận thỏa thuận mới trước thềm bầu cử ở Mỹ. Trong khi đó, ứng viên Tổng thống Mỹ đảng Dân chủ Joe Biden muốn gia hạn thỏa thuận thêm ít nhất 5 năm, theo đúng nguyện vọng của Nga.

Theo hãng tin TASS, liên kết đến cuộc phỏng vấn được ông Billingslea đăng trên tài khoản Twitter của ông này hôm 21/10.

Trong cuộc phỏng vấn, nhà báo của PBS đã hỏi nhà ngoại giao Mỹ về việc liệu Mỹ và Nga có thỏa thuận về việc gia hạn New START thêm một năm hay không.

“Chúng tôi chưa có một thỏa thuận nào, nhưng xét trên thực tế là Nga đã đi theo hướng đề xuất của Mỹ về mức giới hạn này có vẻ như hai bên đang xích lại gần nhau hơn rất nhiều. Và chúng tôi - tôi có thể nói rằng chúng ta đang rất, rất gần với một thỏa thuận”, ông Billingslea trả lời.

Theo ông Billingslea, Moscow và Washington đang không bàn thảo về một hiệp ước ở giai đoạn đó.

Vẫn theo Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về Kiểm soát vũ khí, Nga và Mỹ đã nhất quán và rất rõ ràng rằng hiệp ước tiếp theo phải là ba bên: Nó phải bao gồm cả Trung Quốc. Nhân tiện, người Nga đã nói chính xác điều tương tự hoặc rất gần với điều tương tự, ông khẳng định.

Việc Nga phát tín hiệu tốt lành có đồng nghĩa với “số phận” của New START đã được định đoạt? Nhìn sâu sa, việc gia hạn New START sẽ không giải quyết được vấn đề kiểm soát vũ khí mà Mỹ đang phải đối mặt. Điều chắc chắn rằng, để đi đến lễ ký gia hạn thỏa thuận này không phải là một con đường bằng phẳng./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)