ទិដ្ឋភាពសង្ខេបនៃអក្សរសិល្ប៍ដាណឺម៉ាក [ផ្នែកទី 2]

នៅដើមសតវត្សរ៍ទី 19 អក្សរសិល្ប៍ដាណឺម៉ាកបានផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងឆ្ពោះទៅរកមនោសញ្ចេតនានិយម ពីព្រោះសមរភូមិកងទ័ពជើងទឹកឆ្នាំ 1801 ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមជាមួយអង់គ្លេសបានបញ្ឆេះស្មារតីជាតិនិយម ហើយទស្សនវិទូវ័យក្មេងម្នាក់បានណែនាំមនោសញ្ចេតនានិយមអាល្លឺម៉ង់ដល់ប្រទេសដាណឺម៉ាក។

ដំណាក់កាលនៃការបង្កើតនិងភាពចាស់ទុំ

យុគសម័យកណ្តាល៖ ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ៨ ដល់ទី ១០ ប្រជាជនណ័រឌីកជាទូទៅ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាវីកឃីង (មានន័យថាស្តេច អ្នកចម្បាំងសមុទ្រ) បានធ្វើចំណាកស្រុកពីឧបទ្វីបស្កែនឌីណាវីទៅកាន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូង ដោយដើរលេងតាមសមុទ្រ ជួនកាលជាមួយកប៉ាល់រាប់រយគ្រឿង។ ពួកគេជាចោរសមុទ្រ ពាណិជ្ជករ អ្នករុករក អ្នកសញ្ជ័យដីធ្លី និងថែមទាំងបានចុះចតនៅអាមេរិកទៀតផង។ ដំណើរផ្សងព្រេងទាំងនេះត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងនៅក្នុងរឿងព្រេងនិទាននៃអក្សរសិល្ប៍ផ្ទាល់មាត់។

បន្ទាប់ពីការណែនាំនៃសាសនាគ្រឹស្ត (សតវត្សទី 9-10) វាមិនមែនរហូតដល់សតវត្សទី 12 ដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត Saxo Grammaticus បានកត់ត្រារឿងទាំងនេះជាភាសាឡាតាំងនៅក្នុង Gesta Danorum របស់គាត់ដោយបញ្ជាក់ពីភាពក្លាហាន ភាពស្មោះត្រង់ និងភាពសាមញ្ញរបស់ Vikings ។

ដោយ​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​សាសនា​គ្រិស្ត អក្សរសិល្ប៍​ភាសាឡាតាំង​មួយ​បាន​អភិវឌ្ឍ ដែល​បម្រើ​ជា​ចម្បង​ដល់​សាសនា (ទំនុកតម្កើង ពង្សាវតារ​របស់​ពួក​បរិសុទ្ធ) និង​ព្រះមហាក្សត្រ (ច្បាប់ កាលប្បវត្តិ)។ នៅ​សតវត្សរ៍​ទី 16-17 កំណែទម្រង់​ប្រូតេស្តង់​បាន​ណែនាំ​សាសនា​គ្រិស្ត​ដល់​អឺរ៉ុប​ខាងជើង ហើយ​អក្សរសិល្ប៍​សាសនា​បាន​រីកចម្រើន (ទំនុកតម្កើង ចម្រៀង​ប្រជាប្រិយ) ដូច​ការ​សរសេរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កំណាព្យ​លោកិយ​បាន​ក្រីក្រ។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៨ ប្រទេសដាណឺម៉ាកបានដើរតួនាទីសំខាន់បំផុតនៅអឺរ៉ុបខាងជើង ដោយសារតែទ្រព្យសម្បត្តិ ដីមានជីជាតិ ទីតាំងនៅជិតដីគោកអឺរ៉ុប និងប្រព័ន្ធសង្គមស្រដៀងគ្នា (របបទាសភាពសក្តិភូមិ ដែលស្ទើរតែមិនមាននៅក្នុងប្រទេសស៊ុយអែត និងន័រវែស) ពាណិជ្ជកម្ម និងឧស្សាហកម្មរីកចម្រើន និងពលរដ្ឋសកម្ម។ ទីក្រុងកូប៉ិនហាកគឺជារដ្ឋធានីធំបំផុត (នៅពេលនោះ គឺជារដ្ឋធានីរួមរបស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក និងន័រវែស បន្ទាប់ពីការរួមបញ្ចូលគ្នារបស់ពួកគេ)។

ក្នុងអំឡុងពេលនេះ អ្នកនិពន្ធ និងអ្នកនិពន្ធរឿងល្ខោន L. Holberg (1684-1754) គឺជាអ្នកតំណាងធម្មតានៃចលនាត្រាស់ដឹងនៅអឺរ៉ុបខាងជើង ជាស្ថាបនិកនៃអក្សរសិល្ប៍ដាណឺម៉ាក និងជាស្ថាបនិកនៃរឿងកំប្លែងដាណឺម៉ាក (ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីអក្សរសិល្ប៍បារាំង)។

នៅពាក់កណ្តាលចុងក្រោយនៃសតវត្សរ៍ទី១៨ ឥទ្ធិពលអក្សរសាស្ត្រអាល្លឺម៉ង់កាន់តែលេចធ្លោឡើង ជាពិសេសដោយសារតែវត្តមានរបស់កវីអាល្លឺម៉ង់ Klopstock ដែលត្រូវបានពេញចិត្តដោយតុលាការ។ ជាលទ្ធផល អក្សរសិល្ប៍ដាណឺម៉ាកបានវិលត្រឡប់ទៅរកប្រភពដើម និងទេវកថានៃសម័យកាលណ័រឌីក ហ្គឺម៉ាទិកវិញ។ ឧទាហរណ៍ធម្មតាមួយនៃសម័យកាលនោះគឺកវីទំនុកច្រៀងដ៏អស្ចារ្យ J. Ewald (១៧៤៣-១៧៨១) ដែលបានសរសេររឿងល្ខោនពីរ។

បន្ទាប់ពីវិបត្តិសាសនា កំណាព្យរបស់គាត់កាន់តែស៊ីជម្រៅ។ នៅក្នុងល្ខោនអូប៉េរ៉ារបស់គាត់ *អ្នកនេសាទ* មានបទភ្លេងមួយដែលត្រូវបានប្រើជាបទចម្រៀងរបស់រាជវង្សដាណឺម៉ាក។ នៅចុងសតវត្សរ៍នេះ និន្នាការមុនសម័យស្នេហាបានចាប់ផ្តើមលេចចេញឡើង (ស្នេហាជាតិ ការចាប់អារម្មណ៍នឹងធម្មជាតិ)។

នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១៩ អក្សរសិល្ប៍ដាណឺម៉ាកបានផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងឆ្ពោះទៅរកមនោសញ្ចេតនានិយម។ សមរភូមិកងទ័ពជើងទឹកឆ្នាំ១៨០១ ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមជាមួយអង់គ្លេសបានបញ្ឆេះភាពរំជើបរំជួលជាតិនិយម ហើយទស្សនវិទូវ័យក្មេងម្នាក់បានណែនាំមនោសញ្ចេតនានិយមអាល្លឺម៉ង់ទៅកាន់ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ អក្សរសិល្ប៍បានត្រលប់ទៅរកឫសគល់របស់វាវិញ ទៅកាន់ទេវកថាន័រសបុរាណ ដើម្បីស្វែងរកប្រធានបទសម្រាប់ការសរសេរ និងដើម្បីបង្កើតទម្រង់ថ្មីរបស់វា (រូបភាព ចង្វាក់នៃកំណាព្យប្រជាប្រិយ)។

ជំនាន់រ៉ូមែនទិកដំបូង៖ អ្នកនិពន្ធដែលត្រួសត្រាយផ្លូវគឺ A. Oehlenschlaeger (1779-1850) ជាមួយនឹងការប្រមូលកំណាព្យរបស់គាត់គឺ *The Golden Horns* ដោយប្រើទម្រង់កំណាព្យ "romancero" ដ៏មានអត្ថន័យ។ សោកនាដកម្មរបស់គាត់បានទាញយកប្រធានបទរបស់ពួកគេពីទេវកថា Norse។ ស្នាដៃដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់គាត់គឺរឿង *Aladdin's Lamp* ដែលផ្អែកលើរឿងនិទានអារ៉ាប់។ ក្នុងអំឡុងពេលទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសស៊ុយអែត គាត់ត្រូវបានគេសរសើរថាជា "ស្តេចនៃកវីនៅភាគខាងជើង"។

លោកបូជាចារ្យ អិន. ហ្គ្រូនវីក (១៧៨៣-១៨៧២) គឺជាកវីសាសនាដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៃសម័យកាលរបស់លោក។ លោកបានព្យាយាមផ្សំប្រពៃណីណ័រឌីកជាមួយនឹងគ្រិស្តសាសនា ស្មារតីជាតិ និងរឿងព្រេងនិទាន។ ទំនុកតម្កើងរបស់លោកនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ លោកបានផ្តួចផ្តើមការបង្កើត "សាលាពេញនិយម" ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅអឺរ៉ុបខាងជើង។

លោកបូជាចារ្យ អេសអេស ប្លីឆឺរ (១៧៤២-១៨៤៨) មានគំនិតកែទម្រង់ដោយផ្អែកលើទស្សនវិជ្ជានៃការត្រាស់ដឹង។ លោកបានសរសេរកំណាព្យ និងសំណេរ។ រឿងខ្លីៗរបស់លោកពណ៌នាអំពីអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្នកាលនៃស្រុកកំណើតរបស់លោក គឺជុតឡែន។

អ្នកនិពន្ធ ហាន់ គ្រីស្ទាន អាន់ឌើរសិន។

ជំនាន់រ៉ូមែនទិកទីពីរ៖ បន្ទាប់ពីភាពរំជើបរំជួលនៃជំនាន់ទីមួយ បានមកដល់សម័យកាលដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ជាងនៃជំនាន់ទីពីរ។ អក្សរសិល្ប៍ប៊ូហ្ស៊ួបានឈានដល់ភាពចាស់ទុំ ជាមួយនឹងលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួន៖ ការយល់ដឹងអំពីអារម្មណ៍ស្និទ្ធស្នាល ស្រមើស្រមៃ និងសុជីវធម៌។ ឈ្មោះរបស់ L. Heiberg អ្នកនិពន្ធរឿងល្ខោន និងជាអ្នករិះគន់ បានលេចចេញមក។

មិនត្រឹមតែក្នុងអំឡុងពេលនោះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ គ្មានអ្នកនិពន្ធជនជាតិដាណឺម៉ាកណាម្នាក់ល្បីល្បាញទាំងក្នុងស្រុក ឬអន្តរជាតិដូចលោក Hans Christian Andersen (1805-1875) នោះទេ។

គិតត្រឹមឆ្នាំ 1987 លោកគឺជាអ្នកនិពន្ធម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកនិពន្ធដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយច្រើនជាងគេបំផុត របស់ពិភពលោក ។ លោកបានបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពជាតិនិយមបំផុតរបស់ប្រជាជនដាណឺម៉ាក។ ស្នាដៃដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់លោកគឺការប្រមូលរឿងកុមារ ដែលមានរឿងជាង 164 រឿង។

គាត់ខ្ចីធាតុផ្សំនៃសាច់រឿងពីទេវកថា រឿងនិទាន រឿងប្រជាប្រិយ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ ខណៈពេលដែលបន្ថែមធាតុផ្សំប្រឌិតដោយផ្អែកលើជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ រឿងរបស់គាត់មានវិមាត្រពីរ៖ ទិដ្ឋភាពដ៏ទាក់ទាញភ្លាមៗដោយសារតែគ្រោងរឿងដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ និងទិដ្ឋភាពដ៏ស៊ីជម្រៅជាងនេះដោយសារតែលក្ខណៈទន់ភ្លន់ និងកំណាព្យរបស់វា ដែលបង្ហាញពីចិត្តអាណិតអាសូរ រសើប និងជួនកាលឆោតល្ងង់ ដែលនៅតែអាចយកឈ្នះចិត្តមនុស្សបាន។

រចនាប័ទ្មរបស់គាត់លាយបញ្ចូលគ្នានូវកំណាព្យជាមួយនឹងការពិត ភាពហួសចិត្តជាមួយនឹងអារម្មណ៍ ដែលតែងតែបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងដ៏រីករាយ និងមិននឹកស្មានដល់ ហើយមានសុទិដ្ឋិនិយមជាមូលដ្ឋាន។ នេះគឺជាការណែនាំអំពីការបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសនៃ *រឿងនិទានរបស់ Andersen* ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នាំ 1999 នៅក្នុងស្រុកកំណើតរបស់អ្នកនិពន្ធ - ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការសម្របខ្លួនដ៏ស្មោះត្រង់បំផុតនៃស្នាដៃដើម។

សាស្ត្រាចារ្យ E. Bredsdroff បានត្អូញត្អែរថា ការបកប្រែស្នាដៃរបស់ Andersen នៅជុំវិញពិភពលោកច្រើនតែជួបប្រទះនឹងចំណុចខ្វះខាតពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ ពួកគេចាត់ទុក Andersen ជាអ្នកនិពន្ធសម្រាប់កុមារ ដូច្នេះសៀវភៅចងក្រងជ្រើសរើសតែរឿងសម្រាប់កុមារប៉ុណ្ណោះ។ រឿងជាច្រើនដែលមានអត្ថន័យទស្សនវិជ្ជាជ្រៅជ្រះ ដែលមានតែមនុស្សពេញវ័យប៉ុណ្ណោះដែលអាចយល់បានត្រូវបានលុបចោល។ ទីពីរ ការបកប្រែពេលខ្លះមិនអាចចាប់យករចនាប័ទ្មរបស់ Andersen បានទេ។

ការសង្កេតទាំងពីរនេះក៏អនុវត្តចំពោះការបកប្រែជាភាសាវៀតណាមផងដែរ ដែលភាគច្រើនត្រូវបានបកប្រែចេញពីកំណែភាសាបារាំង។ ខ្ញុំមានឱកាសប្រៀបធៀបកំណែភាសាវៀតណាមចំនួនបីជាមួយនឹងការបោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេសឆ្នាំ 1999 (បោះពុម្ពនៅ Odense) ហើយបានរកឃើញថា វាជាការពិតដែលថាមានការខ្វះខាតរឿងសម្រាប់មនុស្សពេញវ័យ ហើយការបកប្រែភាគច្រើនផ្តោតលើការសម្របខ្លួនជាភាសាវៀតណាម ដូច្នេះមិនអាចចាប់យករចនាប័ទ្មរបស់ Andersen បានទេ។ អ្វីដែលអាក្រក់ជាងនេះទៅទៀត ពេលខ្លះអ្នកបកប្រែគ្រាន់តែមានគោលបំណងធ្វើឱ្យរឿងអាចយល់បាន ដោយលុបចោលពាក្យពិបាកៗ ហើយនៅកន្លែងខ្លះបកប្រែអត្ថន័យបញ្ច្រាស់។

ប្រភព: https://baoquocte.vn/mot-thoang-van-hoc-dan-mach-ky-2-245925.html