Powered by Techcity

“Khai thác di sản phải quan tâm đến cái gốc”


Trong cuộc trò chuyện với Hànộimới Cuối tuần, ông chia sẻ những trải nghiệm, trăn trở và kỳ vọng trong hành trình gìn giữ và lan tỏa văn hóa diễn xướng dân gian – một kho tàng tinh hoa cần được tiếp cận theo những cách thức riêng, sâu sắc và bền vững.

du-3.jpg
Du khách thích thú với du lịch trải nghiệm kết hợp diễn xướng dân gian múa Bài bông tại thôn Phú Nhiêu, xã Quang Hà, huyện Phú Xuyên, Hà Nội. Ảnh: Lan Hương

– Thưa đạo diễn Đường Minh Giang, ông là người có tình yêu đặc biệt với nghệ thuật truyền thống và đã có nhiều tác phẩm giới thiệu những “viên ngọc” của nghệ thuật dân gian. Điều gì đã đưa ông đến với hành trình này?

o-giao.jpg
Đạo diễn Đường Minh Giang.

– Tôi sinh ra và lớn lên ở phố cổ Hà Nội, từ nhỏ tôi đã yêu nghệ thuật truyền thống. Tôi bắt đầu làm phim tài liệu về nghệ thuật dân gian của Hà Nội từ năm 1994. Lúc ấy, nhiều loại hình diễn xướng mới bắt đầu được phục hồi sau một thời gian dài bị lãng quên, do chiến tranh, do khó khăn về kinh tế… Những nghệ nhân tôi từng tiếp xúc, làm phim lúc đó, giờ nhiều người đã mất, hoặc không còn minh mẫn. Điều đó khiến tôi càng thấy mình có trách nhiệm lưu giữ những gì họ truyền lại.

Tôi tiếp cận văn hóa dân gian với góc nhìn của một đạo diễn phim truyện tài liệu kết hợp với nghiên cứu văn hóa để thấy được sâu hơn dòng chảy lịch sử ở mỗi một loại hình di sản. Mỗi hình thức diễn xướng đều có một lịch sử riêng mà nếu hiểu được, ta mới thấy hết cái hay, cái đẹp, giá trị quý giá về tính di sản của nó. Chẳng hạn múa Bài bông hay hò Cửa đình, nghi lễ múa hát mang dáng dấp cung đình này vì sao lại có ở Phú Nhiêu? Nhiều tư liệu cho thấy, năm xưa, sau khi đánh trận Ngọc Hồi – Đống Đa, một số những người phục vụ từng đi theo nhà vua Quang Trung đã ở lại vùng ven đô Phú Nhiêu để lập nghiệp. Họ mang theo điệu múa cổ ấy và truyền dạy cho con cháu ở đây, biểu diễn trong các dịp hội làng. Rồi các nghệ thuật hát múa dân gian khác như hát Dô, hát Chèo tàu…, mỗi di sản đều có những câu chuyện lịch sử rất riêng gắn với cái nôi đã phát tích, nuôi dưỡng nó. Tìm hiểu nghệ thuật diễn xướng dân gian phải hiểu được cả những yếu tố đó mới đầy đủ, hấp dẫn.

– Để phát huy hơn nữa giá trị của các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian trong đời sống hôm nay, nhiều người đã nghĩ tới việc kết hợp, đưa nó vào các tour du lịch. Ông nghĩ sao về hướng đi này?

– Tôi cho rằng đó là một hướng đi rất đúng. Khi người dân và du khách được trực tiếp trải nghiệm, được “mục sở thị” tại không gian gốc, thì giá trị văn hóa không còn nằm trên giấy, mà thực sự đi vào đời sống.

Nhưng điều quan trọng nhất mà tôi muốn nhấn mạnh khi chúng ta khai thác nghệ thuật diễn xướng nói riêng và di sản văn hóa phi vật thể nói chung, đó là phải thay đổi cách nhìn, cách làm. Nếu làm theo kiểu “chạy theo tour”, cưỡi ngựa xem hoa, hời hợt, là chúng ta “giết chết di sản”. Trong bộ phim tài liệu “Hò Cửa đình và hát múa Bài bông”, tôi không chỉ ghi lại nghệ thuật trình diễn, nỗi niềm của các nghệ nhân… mà còn làm rõ không gian sống của di sản ấy – từ kiến trúc ngôi đình có phong thủy đặc biệt, đến đời sống văn hóa làng xã xung quanh… Tất cả hòa quyện như một quần thể sống động, kết nối giữa văn hóa vật thể và phi vật thể.

Chia sẻ điều đó để thấy rằng, quan trọng là cách tổ chức phải chu đáo, có chiều sâu – phải có người hiểu biết dẫn chuyện, giải mã không gian văn hóa. Người xem không chỉ được xem mà còn được sống trong không khí làng quê – được thăm thú từ làng cổ, giếng cổ, hòa mình vào phong tục, ngắm nhìn các cụ ra đình pha trà, tiếp khách bằng dáng vẻ chỉnh tề áo the, khăn xếp. Đó không phải là một màn trình diễn, mà là giao thoa văn hóa sống động. Người dân cũng cảm thấy được tôn trọng, được trở thành một phần của một “sân khấu văn hóa”.

– Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, muốn đưa nghệ thuật diễn xướng dân gian vào các tour du lịch, cần phải đổi mới cách làm, tạo ra những sân khấu hoành tráng hơn?

– Tôi cho rằng đó là một cách tiếp cận thiếu bền vững. Như tôi đã nói, khi tham gia những trải nghiệm về nghệ thuật dân gian, cái người ta cần là được nhấn nhá, thư thả, được thả hồn mình vào với khung cảnh làng quê và thưởng thức những câu hát, điệu múa mộc mạc, không tăng âm, không kỹ xảo. Người xem và người biểu diễn không còn khoảng cách, cùng hòa vào không gian trình diễn. Người Hà Nội vốn thong thả, nhìn thẳng, nhìn sâu, nhìn kỹ. Muốn thu hút du khách, anh phải là chính anh trước đã, phải có bản sắc. Thưởng thức văn hóa không phải là “đi tour”, nó phải vượt qua cảnh giới sân chơi, chạm đến nền tảng văn hóa Hà Nội. Khi phong cách người Hà Nội và văn hóa dân gian Hà Nội gặp được nhau, chắc chắn sẽ đưa đến sức lan tỏa rất mạnh trong xã hội.

Quan điểm của tôi là văn hóa dân gian không cần “hóa trang”. Hãy để nghệ nhân là chính họ, và khán giả đến với họ là đến với một không gian thật. Hãy tưởng tượng khi bạn đến với một miền văn hóa, gặp người nông dân đang gánh lúa mà họ cất tiếng hát để chào khách sẽ thú vị hơn nhiều lần bạn đến xem một sân khấu mà ở đó người nông dân tô son đánh phấn, hát với loa đài tăng âm… Sân khấu hóa có thể giúp tiếp cận đại chúng, nhưng nếu làm không khéo sẽ đánh mất bản sắc, thậm chí không đúng. Văn hóa dân gian cần sự gần gũi, chan hòa – sự giản dị chính là đỉnh cao của văn hóa phi vật thể.

Tôi từng đưa ra ý tưởng, tổ chức và tổng đạo diễn chương trình “1.000 người hát Then” ở thác Bản Giốc, Cao Bằng – không sân khấu, không hóa trang cầu kỳ, không micro, chỉ là người dân trong trang phục sắc chàm truyền thống mộc mạc, hát giữa núi rừng, tiếng hát át cả tiếng thác, vậy mà lập 4 kỷ lục Guinness. Tại sao Cao Bằng làm được mà Hà Nội lại không thể?

– Như vậy, muốn bảo tồn và phát huy được nghệ thuật diễn xướng, phải bảo tồn được cả một vùng văn hóa làng quê, cộng đồng cùng làm du lịch theo cách giữ vững bản sắc. Theo ông, Hà Nội còn nhiều không những không gian văn hóa để có thể bảo tồn di sản như vậy?

– Tôi cho rằng Hà Nội có rất nhiều tiềm năng bởi Hà Nội là nơi hội tụ và lan tỏa tinh hoa, là cái nôi của nhiều loại hình diễn xướng dân gian từ múa Bài bông, hò Cửa đình, hát Dô, hát Chèo tàu, Ca trù…

Tôi cũng cho rằng người Hà Nội chúng ta đang “rất khát” văn hóa. Nhiều người sẵn sàng bỏ tiền để được đi thực tế, đi du ngoạn nhưng có rất ít tour giúp họ tìm hiểu sâu sắc về nơi đến. Chẳng hạn, ngay tại khu phố cổ, chợ Đồng Xuân vẫn có biểu diễn nghệ thuật diễn xướng dân gian, nhưng chỉ dừng lại ở phần “nghe nhìn”, không đưa được người xem đi sâu vào tìm hiểu chi tiết. Trong nhiều diễn đàn văn hóa mà tôi tham gia, không ít người “ồ” lên khi biết được những giá trị văn hóa ở ngay nơi họ đang sống.

Trong câu chuyện khai thác di sản, phải quan tâm đến cái gốc, giá trị của di sản chứ không phải chỉ nghĩ đến việc thu hút được du khách trước mắt. Nhiều người quên rằng thặng dư văn hóa còn gấp nhiều lần thặng dư kinh tế, nó còn nuôi sống nhiều thế hệ, làm đẹp mặt quốc gia, dân tộc. Chúng ta cần những bước đi cụ thể, có chiến lược, có đầu tư đúng cách để văn hóa không chỉ được giữ gìn mà còn trở thành một nguồn lực sống cho người dân.

– Xin cảm ơn đạo diễn Đường Minh Giang vì cuộc trò chuyện đầy tâm huyết!



Nguồn: https://hanoimoi.vn/du-lich-trai-nghiem-co-hoi-moi-cho-dien-xuong-dan-gian-dao-dien-duong-minh-giang-khai-thac-di-san-phai-quan-tam-den-cai-goc-698788.html

Cùng chủ đề

Sắp xếp còn 34 tỉnh, thành phố chính là phù hợp, mở rộng được  không gian phát triển

PGS.TS Vũ Văn Phúc, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản:Giảm đầu mối cấp tỉnh và cấp xã, bỏ cấp huyện phù hợp với xu...

Cấp cơ sở hoàn thành khen thưởng về học tập và làm theo Bác trước 31-5

Ngày 14-4, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong ký ban hành Kế hoạch số 309-KH/TU về tổng kết 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TƯ ngày 15-5-2016 của Bộ Chính trị...

Nhà Hát Cải Lương Hà Nội đưa không gian nghệ thuật đến Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam năm 2025

Tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được của Chương trình “Cải lương – Tinh hoa nghệ thuật Việt” với không gian nghệ thuật Chạm; trong 4 ngày từ 10 – 13/4/ 2025 Nhà Hát Cải Lương Hà Nội lại tiếp tục đưa không gian nghệ thuật Chạm đến với du khách gần xa tại Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam VTTM năm 2025, được tổ chức ở Trung tâm Triển lãm Quốc tế I.C.E...

Quận Hà Đông tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và các...

UBND quận Hà Đông vừa ban hành Kế hoạch tổ chức các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025); 139 năm Ngày Quốc tế Lao động (1/5/1886-1/5/2025); 71 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2025) và 135 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2025). Theo đó, quận Hà Đông sẽ tăng cường công tác tuyên truyền về ý nghĩa, tầm vóc lịch sử của Giải phóng miền Nam, thống...

12 nhà hát tưng bừng biểu diễn mừng 50 năm đất nước thống nhất

Ngày 14-4, tại Hà Nội, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) gặp mặt báo chí giới thiệu những chương trình biểu diễn nghệ thuật của các đơn vị nghệ thuật thuộc Bộ...

Cùng tác giả

Sắp xếp còn 34 tỉnh, thành phố chính là phù hợp, mở rộng được  không gian phát triển

PGS.TS Vũ Văn Phúc, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản:Giảm đầu mối cấp tỉnh và cấp xã, bỏ cấp huyện phù hợp với xu...

Cấp cơ sở hoàn thành khen thưởng về học tập và làm theo Bác trước 31-5

Ngày 14-4, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong ký ban hành Kế hoạch số 309-KH/TU về tổng kết 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TƯ ngày 15-5-2016 của Bộ Chính trị...

Nhà Hát Cải Lương Hà Nội đưa không gian nghệ thuật đến Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam năm 2025

Tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được của Chương trình “Cải lương – Tinh hoa nghệ thuật Việt” với không gian nghệ thuật Chạm; trong 4 ngày từ 10 – 13/4/ 2025 Nhà Hát Cải Lương Hà Nội lại tiếp tục đưa không gian nghệ thuật Chạm đến với du khách gần xa tại Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam VTTM năm 2025, được tổ chức ở Trung tâm Triển lãm Quốc tế I.C.E...

Quận Hà Đông tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và các...

UBND quận Hà Đông vừa ban hành Kế hoạch tổ chức các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025); 139 năm Ngày Quốc tế Lao động (1/5/1886-1/5/2025); 71 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2025) và 135 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2025). Theo đó, quận Hà Đông sẽ tăng cường công tác tuyên truyền về ý nghĩa, tầm vóc lịch sử của Giải phóng miền Nam, thống...

12 nhà hát tưng bừng biểu diễn mừng 50 năm đất nước thống nhất

Ngày 14-4, tại Hà Nội, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) gặp mặt báo chí giới thiệu những chương trình biểu diễn nghệ thuật của các đơn vị nghệ thuật thuộc Bộ...

Cùng chuyên mục

Nhà Hát Cải Lương Hà Nội đưa không gian nghệ thuật đến Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam năm 2025

Tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được của Chương trình “Cải lương – Tinh hoa nghệ thuật Việt” với không gian nghệ thuật Chạm; trong 4 ngày từ 10 – 13/4/ 2025 Nhà Hát Cải Lương Hà Nội lại tiếp tục đưa không gian nghệ thuật Chạm đến với du khách gần xa tại Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam VTTM năm 2025, được tổ chức ở Trung tâm Triển lãm Quốc tế I.C.E...

Quận Hà Đông tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và các...

UBND quận Hà Đông vừa ban hành Kế hoạch tổ chức các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025); 139 năm Ngày Quốc tế Lao động (1/5/1886-1/5/2025); 71 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2025) và 135 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2025). Theo đó, quận Hà Đông sẽ tăng cường công tác tuyên truyền về ý nghĩa, tầm vóc lịch sử của Giải phóng miền Nam, thống...

12 nhà hát tưng bừng biểu diễn mừng 50 năm đất nước thống nhất

Ngày 14-4, tại Hà Nội, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) gặp mặt báo chí giới thiệu những chương trình biểu diễn nghệ thuật của các đơn vị nghệ thuật thuộc Bộ...

Ca kịch “Khát vọng Dam Săn” thu hút khán giả Thủ đô

Tối 13/4/2025, chương trình biểu diễn vở ca kịch “Khát vọng Dam Săn” của Đoàn Ca Múa Dân tộc tỉnh Đắk Lắk đã thu hút được đông đảo khán giả Thủ đô đến với Rạp Công Nhân 42 Tràng Tiền, Hà Nội. Đây là đêm biểu diễn nằm trong chương trình quảng bá văn hoá, nghệ thuật Tây Nguyên tại Hà Nội do Sở Văn hoá và Thể thao tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Sở Văn hoá và Thể...

Mãn nhãn áo dài nghệ thuật “Hương sắc Việt Nam”

Những bộ sưu tập áo dài trình diễn tại chương trình đều là các tác phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc, được lấy cảm hứng từ kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, cảnh sắc...

Tin tức đặc biệt trên báo in Hànộimới ngày 14-4-2025

Quyết sách đúng, trúng và rất hợp lòng dân Hội nghị lần thứ mười một, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã bế mạc ngày 12-4-2025 sau 3 ngày làm việc khẩn trương với sự thống nhất...

Nhớ một thời Câu lạc bộ Thống Nhất…

Nay đã tròn 50 năm đất nước thống nhất, non sông liền một dải, nhưng kỷ niệm trong suốt 20 năm gắn bó với Câu lạc bộ vẫn sống động, không thể nào phai trong ký ức của các...

Nhiều hoạt động văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày đất nước thống nhất

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tổ chức nhiều chương trình văn hóa – nghệ thuật chào mừng kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2025). Theo kế hoạch, Bộ sẽ tổ chức triển lãm, chiếu phim, hội thảo và chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Các hoạt động văn hóa được tổ chức nhằm tuyên...

Ứng Hòa: 300 vận động viên tham gia Giải chạy Báo Hànộimới mở rộng lần thứ 50

Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Chủ tịch UBND huyện Ứng Hòa Ngô Tiến Hoàng nhấn mạnh, những năm qua, phong trào thể dục, thể thao quần chúng trên địa bàn huyện ngày càng lan tỏa sâu rộng,...

Ứng Hòa: Gần 500 vận động viên tham gia Giải chạy Báo Hànộimới mở rộng lần thứ 50

Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Chủ tịch UBND huyện Ứng Hòa Ngô Tiến Hoàng nhấn mạnh, những năm qua, phong trào thể dục, thể thao quần chúng trên địa bàn huyện ngày càng lan tỏa sâu rộng,...

Tin nổi bật

Tin mới nhất