tìm kiếm

Trang nhất > Văn hóa - Xã hội

Thứ Bảy, 26/09/2020 | 23:02:14 GMT+7
Đại dịch lớn nhất trong lịch sử có làn sóng thứ 2 sau 6 tháng

Các nhà nghiên cứu tại Trung tâm nghiên cứu Dịch bệnh và Chính sách (CIDRAP) Đại học Minnesota, Mỹ dựa trên thông tin từ tám đại dịch cúm từ những năm 1700 trở lại đây, và kết hợp dữ liệu từ đại dịch Covid-19 mới đây đã đưa ra báo cáo, chỉ rõ những bài học then chốt rút ra từ các đại dịch trong lịch sử, đồng thời đưa ra 3 kịch bản cho đại dịch Covid 19.

30/06/2020 09:06:00

Đại dịch lớn nhất trong lịch sử có làn sóng thứ 2 sau 6 tháng - 1

Ảnh minh họa.

Những bài học then chốt 

Trong số tám đại dịch đã xảy ra từ đầu những năm 1700, không có mô hình nào xuất hiện theo mùa rõ ràng. Hai trong số đó bắt đầu vào mùa đông ở Bắc bán cầu, ba đại dịch xuất hiện vào mùa xuân, một vào mùa hè và hai vào mùa thu. (Saunders-Hastings 2016).

Bảy đại dịch đã đạt đỉnh sớm, sau đó biến mất trong vài tháng mà không có sự can thiệp đáng kể nào của con người. Tuy vậy, sau đỉnh thứ nhất khoảng sáu tháng, cả bảy đại dịch kể trên lại đạt đỉnh cao đáng kể thứ hai. Một số đại dịch còn có những làn sóng nhỏ hơn trong suốt 2 năm sau đợt sóng ban đầu. Đại dịch duy nhất diễn ra theo mô hình mùa vụ giống như cúm truyền thống hơn là đại dịch, diễn ra năm 1968, bắt đầu với một làn sóng cuối mùa thu / mùa đông ở Bắc bán cầu và một đợt thứ hai vào mùa đông năm sau (Viboud 2005). Ở một số khu vực, đặc biệt là ở châu Âu, tỷ lệ tử vong liên quan đến đại dịch cao hơn ở năm thứ hai.

Diễn biến của những đại dịch này không bị ảnh hưởng đáng kể bởi một chiến dịch tiêm chủng, ngoại trừ đại dịch năm 2009- 2010, khi đó vắc-xin ban đầu đã có sẵn ở Hoa Kỳ khoảng 6 tháng sau khi đại dịch bắt đầu, nhưng không đủ số lượng cho đến sau khi đại dịch đã đạt tới đỉnh tại đa số các vùng trong nước. Một báo cáo ước tính rằng chương trình tiêm chủng đã ngăn chặn được từ 700.000 đến 1.500.000 trường hợp lâm sàng, 4.000 đến 10.000 phải nhập viện và 200 đến 500 ca tử vong tại Hoa Kỳ (Borse 2013).

Giai đoạn tiếp sau của ba trong số các đại dịch xảy ra từ năm 1900, đại dịch cúm A đã dần dần biến mất, trở nên thích nghi với con người hơn và thay thế vi-rút cúm lây lan theo mùa vốn chiếm ưu thế, để trở thành chủng cúm theo mùa chính được xác định hàng năm. Sau đại dịch 2009-10, đại dịch cúm H1N1 đã lây lan theo mùa cùng với cúm A H3N2.

Những điểm chính từ việc quan sát dịch tễ học của đại dịch cúm trong quá khứ có thể cung cấp cái nhìn sâu sắc về Đại dịch COVID-19 gồm những điều sau đây: 

Trước hết, độ dài của các đại dịch thường từ 18 đến 24 tháng vì miễn dịch cộng đồng sẽ dần dần phát triển trong dân cư. Chuyện này cần thời gian vì các dữ liệu giám sát huyết thanh có sẵn cho đến thời điểm tiến hành còn rất hạn chế cho thấy chỉ có những nhóm dân cư tương đối nhỏ là bị lây nhiễm và tốc độ lây nhiễm cũng khác nhau đáng kể theo khu vực địa lý. Với khả năng lây nhiễm của SARS-CoV-2, sẽ cần có từ 60% đến 70% dân số bị lây nhiễm thì mới đạt được ngưỡng miễn dịch cộng đồng kịch tính để dập tắt đại dịch. (Kwok 2020). 

Điều này có thể phức tạp bởi thực tế là chúng ta chưa biết khoảng thời gian miễn dịch với SARS-CoV-2 lây nhiễm tự nhiên (có thể chỉ là ngắn, chỉ một vài tháng hoặc dài tới vài năm). Dựa vào các vi-rút Corona theo mùa, chúng ta có thể dự đoán rằng ngay cả khi khả năng miễn dịch suy giảm sau khi bị phơi nhiễm, vẫn có thể có một số biện pháp bảo vệ chống lại mức độ nghiêm trọng của bệnh và giảm lây nhiễm, nhưng điều này vẫn cần phải được tiếp tục nghiên cứu và kết luận cho trường hợp của SARS-CoV-2. Tiến trình đại dịch cũng có thể bị ảnh hưởng bởi vắc-xin; tuy nhiên, vắc-xin có thể sẽ không có sẵn cho đến ít nhất là vào năm 2021. Và chúng tai không biết liệu có những thách thức nào có thể xảy ra trong quá trình phát triển, làm trì hoãn thời điểm ra mắt văc- xin.

Điều thứ hai, có một số kịch bản khác nhau về tương lai của đại dịch COVID-19, và một vài kịch bản là tương tự như những gì đã xảy ra trong đại dịch cúm trong quá khứ.

Ba kịch bản có thể được tóm tắt như sau. 

Kịch bản 1:

Làn sóng đầu tiên của COVID-19 xảy ra vào mùa xuân năm 2020 được nối tiếp bởi một loạt các sóng nhỏ lặp đi lặp lại xảy ra trong suốt mùa hè và sau đó liên tục diễn ra trong khoảng thời gian 1 đến 2 năm, giảm dần vào năm 2021. Sự xuất hiện của những sóng này có thể rất khác nhau, thay đổi theo khu vực địa lý và có thể phụ thuộc vào những biện pháp giảm thiểu được đưa ra và người ta nới lỏng dịch thế nào. Tùy thuộc vào độ cao của các đỉnh sóng, kịch bản này có thể yêu cầu các biện pháp giảm thiểu cũng như biện pháp nới lỏng cần được lặp lại định kỳ trong 1 đến 2 năm tới. 

Kịch bản 2: 

Làn sóng ban đầu của COVID-19 xảy vào mùa Xuân 2020 và nối tiếp bởi một làn sóng lớn hơn vào mùa Thu hoặc mùa Đông của năm 2020 và một hoặc nhiều sóng tiếp theo nhỏ hơn vào năm 2021. Mô hình này yêu cầu phải phục hồi các biện pháp giảm thiểu vào mùa thu nhằm giảm thiểu sự lây nhiễm và ngăn ngừa khả năng hệ thống chăm sóc sức khỏe không bị quá tải.

Mô hình này là tương tự như những gì đã xảy ra với đại dịch 1918-19 (CDC 2018). Trong đại dịch đó, một làn sóng nhỏ bắt đầu xảy ra vào tháng 3 năm 1918 và lắng xuống trong mùa Hè. Nhưng rồi, một đỉnh sóng lớn hơn nhiều xảy ra vào mùa Thu năm 1918. Một đỉnh thứ ba xảy ra trong mùa Đông 1918 và mùa Xuân năm 1919; làn sóng đó đã lắng xuống vào mùa Hè năm 1919, báo hiệu sự kết thúc của đại dịch.

Đại dịch vào những năm 1957-58 xảy ra theo một mô hình tương tự, với một làn sóng nhỏ diễn ra vào mùa Xuân, tiếp đến là làn sóng mùa Thu lớn hơn nhiều (Saunders-Hastings 2016). Những làn sóng nhỏ còn liên tục xảy ra trong vài năm (Miller 2009). Đại dịch 2009-10 cũng theo mô hình tương tự với làn sóng nhỏ xảy ra vào mùa Xuân và đến mùa Thu, làn sóng lớn mới xảy ra. 

Kịch bản 3:

Làn sóng đầu tiên của COVID 19 xảy ra vào mùa xuân 2020 được nối tiếp bởi sự “lây lan âm ỉ” và các ca lây nhiễm vẫn xảy ra nhưng lại không theo kiểu làn sóng rõ ràng. Cũng như vậy, mô hình này có nhiều sự khác biệt theo khu vực địa lý và cũng bị ảnh hưởng bởi mức độ các biện pháp ngăn chặn, giảm thiểu ở các khu vực khác nhau. Trong khi mô hình này chưa được quan sát thấy khi xảy ra các đại dịch trong quá khứ, nó vẫn là một khả năng diễn ra với COVID 19. Kịch bản này có thể không yêu cầu tái lập các biện pháp ngăn lây nhiễm mặc dù các trường hợp mắc bệnh và tử vong vẫn xảy ra. 

Tóm lại: 

Khi đại dịch xảy ra theo bất cứ kịch bản nào (giả sử ít nhất các biện pháp giảm thiểu đang được áp dụng ở mức độ nào đó), chúng ta phải được chuẩn bị thêm cho trường hợp đại dịch COVID-19 còn hoạt động thêm ít nhất 18 đến 24 tháng nữa, với các điểm nóng xuất hiện định kỳ trong các khu vực địa lý khác nhau. Là đại dịch, có khả năng SARS-CoV-2 sẽ tiếp tục lan truyền trong dân cư của nhân loại và sẽ đồng bộ hóa theo mô hình theo mùa với mức độ nghiêm trọng giảm dần theo thời gian, như với các vi-rút Corona ít gây bệnh khác, chẳng hạn như betacoronaviruses OC43 và HKU1, (Kissler 2020) và từng xảy ra với vi-rút cúm vừa qua./.

(Nguồn: https://www.cidrap.umn.edu/sites/default/files/public/downloads/cidrap-covid19-viewpoint-part1_0.pdf)