tìm kiếm

Trang nhất > Thế giới ngày nay

Thứ Tư, 28/10/2020 | 22:12:44 GMT+7
Cuộc chiến Afghanistan liệu có được tháo gỡ sau gần hai thập kỷ

Sau thời gian dài đàm phán cam go Mỹ và Taliban đạt được thỏa thuận lịch sử về Afghanistan Thỏa thuận Doha dư luận đánh giá, Thỏa thuận là một văn kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử, mở ra triển vọng chấm dứt cuộc chiến tàn khốc kéo dài gần 20 năm, hướng tới thiết lập nền hòa bình ở quốc gia Nam Á này.

07/10/2020 09:54:00

Gần 2 thập kỷ sau khi Mỹ tiến hành các cuộc không kích chống chính quyền Taliban cầm quyền khi đó ở Afghanistan, bắt đầu 'khai hỏa' cuộc chiến được cho là dài nhất trong lịch sử nước Mỹ, đất nước Tây Nam Á này vẫn đang đứng trước vô vàn khó khăn.

Sau thời gian dài đàm phán cam go Mỹ và Taliban đạt được thỏa thuận lịch sử về Afghanistan Thỏa thuận Doha dư luận đánh giá, Thỏa thuận là một văn kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử, mở ra triển vọng chấm dứt cuộc chiến tàn khốc kéo dài gần 20 năm, hướng tới thiết lập nền hòa bình ở quốc gia Nam Á này.

Cuộc chiến Afghanistan liệu có được tháo gỡ sau gần hai thập kỷ - 1

Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani (phải) phát biểu trong một sự kiện gồm sự tham gia của đối thủ Abdullah Abdullah sau lễ ký kết thỏa thuận chia sẻ quyền lực tại Kabul. (Ảnh: Xinhua) 

Tháng 10/2001, Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bắt đầu mở “cuộc chiến chống khủng bố trên toàn cầu” bằng chiến dịch quân sự tấn công Afghanistan, lật đổ chính quyền Taliban - chính quyền mà Mỹ kết tội dung túng tổ chức khủng bố khét tiếng Al-Qaeda (gây ra vụ khủng bố kinh hoàng tại Mỹ ngày 11/9/2001). Kể từ đó đến nay, đã gần 02 thập kỷ, tàn quân Taliban vẫn “trường kỳ” tiến hành “chiến tranh du kích” khiến cho Mỹ và NATO “sa lầy” ở chiến trường Afghanistan với những hệ lụy vô cùng nặng nề. Theo thống kê của Bộ Quốc phòng Mỹ, cuộc chiến ở Afghanistan đã làm hơn 2.400 lính Mỹ thiệt mạng, hàng chục nghìn binh lính bị thương; tiêu tốn hàng nghìn tỷ đô la. Cuộc chiến ở Afghanistan trở thành cuộc chiến kéo dài nhất trong lịch sử các cuộc chiến tranh mà nước Mỹ tiến hành.

Do đó, dù ngày 19/2 vừa qua, Taliban và Mỹ ký thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột, và hiện lực lượng này cũng đang tiến hành các cuộc đàm phán hòa bình với Chính phủ Afghanistan, song nhiều người dân Afghanistan vẫn đang "sống trong sợ hãi", do lo ngại nguy cơ lực lượng Taliban mở rộng tầm ảnh hưởng. Hơn ai hết họ chính là những nhân chứng sống dưới chế độ tàn khốc của Taliban, từng chứng kiến lực lượng này sát hại phụ nữ với cáo buộc ngoại tình, tấn công các cộng đồng tôn giáo thiểu số, cấm trẻ em đi học. Như chia sẻ của cô Katayoun Ahmadi, một bà mẹ, 26 tuổi, đang sống ở thủ đô Kabul: "Chế độ Taliban giống như một cơn ác mộng" và cô rất lo ngại cho tương lai của mọi người và của chính con gái cô. Ahmadi nhớ lại hình ảnh những ngón tay và bàn tay đẫm máu, đứt lìa trên đường phố Kabul dù chủ nhân của chúng chỉ phạm những tội rất nhỏ.

Cuộc chiến Afghanistan liệu có được tháo gỡ sau gần hai thập kỷ - 2

Binh sĩ Mỹ tuần tra tại Sangin, Afghanistan. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN 

Từ năm 2019, Mỹ và Taliban đã nối lại đàm phán nhằm tìm một giải pháp chính trị để giải quyết cuộc xung đột “chưa có hồi kết” ở Afghanistan. Sau nhiều tháng đàm phán đầy cam go, thậm chí có lúc bế tắc, ngày 29/02/2020, tại Doha, với sự chứng kiến của lãnh đạo hơn 30 quốc gia, đại diện của Mỹ và Taliban đã đạt được Thỏa thuận lịch sử (Thỏa thuận Doha). Theo Thỏa thuận: Mỹ cam kết giảm lực lượng của mình từ 13.000 quân hiện nay xuống còn 8.600 quân trong vòng 135 ngày đầu khi Thỏa thuận được ký kết và rút toàn bộ lực lượng khỏi lãnh thổ Afghanistan trong vòng 14 tháng; xem xét và vận động Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đưa dần các cá nhân Taliban ra khỏi danh sách trừng phạt của Mỹ cũng như của Liên hợp quốc. Đổi lại, Taliban cam kết loại trừ mọi hành vi khủng bố xuất phát từ lãnh thổ Afghanistan trong những khu vực do Taliban kiểm soát; cấm mọi tổ chức, cá nhân trong đó có Al-Qaeda và Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng sử dụng Afghanistan như một bàn đạp làm phương hại đến an ninh của Mỹ và các nước đồng minh. Về vấn đề trao đổi tù nhân, chính quyền Kabul sẽ trao trả cho Taliban hơn 5.000 tù nhân, đổi lại, Taliban sẽ trao trả cho chính quyền Kabul hơn 1.000 tù nhân. Taliban cũng đồng ý đàm phán với chính quyền Kabul về vấn đề hòa giải dân tộc, lập lại hòa bình ở Afghanistan (điều mà trước đây Taliban kiên quyết từ chối).

Cuộc chiến tàn khốc kéo dài gần 02 thập kỷ ở Afghanistan không chỉ gây “ám ảnh” cho nước Mỹ, mà còn là “điểm nóng” gây nhức nhối cho khu vực và thế giới. Theo thống kê của Tổ chức Nhân đạo Quốc tế, cuộc chiến Mỹ và NATO tiến hành ở Afghanistan đã giết hại hàng trăm nghìn người dân vô tội; đất nước Afghanistan bị tàn phá nặng nề và hàng vạn gia đình lâm vào cảnh nghèo đói, vô gia cư, sống cảnh “màn trời, chiếu đất”. Mặt khác, diễn biến và cục diện chiến trường Afghanistan thời gian qua đã khẳng định một thực tế: Mỹ, Taliban và các bên liên quan đều không thể giải quyết xung đột ở Afghanistan bằng giải pháp quân sự, mà xung đột này chỉ có thể được giải quyết bằng giải pháp hòa bình. Theo các chuyên gia phân tích, việc Thỏa thuận Doha được ký, trước hết phải nói đến “thiện chí” và những “nỗ lực” đáng ghi nhận của cả Mỹ và Taliban, nhưng ở khía cạnh khác, tuy chưa đáp ứng được hết yêu cầu của các bên, song thông qua Thỏa thuận, Mỹ và Taliban đều đạt được mục tiêu chiến lược “cốt lõi”. Đối với Mỹ, nước này có thể rút quân khỏi “vũng lầy” Afghanistan trong danh dự; đồng thời, nhận được sự cam kết, đảm bảo rằng, không bao giờ các tổ chức khủng bố, cực đoan một lần nữa sử dụng lãnh thổ Afghanistan để đe dọa Mỹ hoặc các nước đồng minh; đưa người dân Afghanistan xích lại gần nhau hướng tới xây dựng một nền “hòa bình” ở đất nước bị chiến tranh tàn phá. Thỏa thuận cũng là “điểm cộng” về chính sách đối ngoại cho ông Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ sẽ diễn ra vào cuối năm nay (11/2020). Về phía Taliban, Thỏa thuận là cơ sở khẳng định tính hợp pháp quốc tế cho Taliban - tổ chức mà trước đây vẫn bị cả thế giới chống đối vì coi là “khủng bố”. Quan trọng hơn là, Mỹ cam kết rút toàn bộ binh lính khỏi Afghanistan (Taliban từng tuyên bố sẽ chiến đấu cho đến khi quân đội nước ngoài rút hết quân khỏi Afghanistan). Các nhà bình luận quốc tế đánh giá, Thỏa thuận Doha là một văn kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử, mở ra triển vọng chấm dứt xung đột, lập lại hòa bình bền vững cho Afghanistan.

Cuộc chiến Afghanistan liệu có được tháo gỡ sau gần hai thập kỷ - 3

Nhóm phiến quân Taliban đã từ chối đề nghị của chính quyền Afghanistan về việc phóng thích 1.500 tù nhân phiến quân trước thềm các cuộc hòa đàm. 

Cùng với việc hoan nghênh những kết quả đạt được trong Thỏa thuận Doha, chính khách của nhiều quốc gia đều nhận định một cách thận trọng: Đây chỉ là bước “khởi đầu” quan trọng cho một chặng đường dài phía trước với nhiều khó khăn, thách thức. Tuy nhiên, việc thực thi Thỏa thuận có thể bị trì hoãn hoặc bị đổ vỡ bất cứ lúc nào, bởi cuộc chiến ở Afghanistan đã kéo dài gần 02 thập kỷ, hận thù, mâu thuẫn giữa các bên khó có thể tháo gỡ trong một thời gian ngắn. Nhận định trên hoàn toàn có cơ sở khi ngày 04/3/2020 (chỉ 4 ngày sau khi Thỏa thuận được ký kết), Mỹ đã tiến hành một loạt vụ không kích nhằm vào tàn quân Taliban với lý do để “trả đũa” việc Taliban tấn công nhiều mục tiêu của Quân đội Chính phủ Afghanistan. Quan chức Lầu Năm Góc cũng tuyên bố cứng rắn rằng, Taliban phải nghiêm chỉnh chấp hành các cam kết và Mỹ sẽ điều chỉnh tiến trình rút quân tùy thuộc vào thái độ thực thi Thỏa thuận của Taliban. Ngược lại, Taliban cũng yêu cầu Mỹ phải tôn trọng và thực hiện nghiêm những cam kết mà hai bên đạt được trong Thỏa thuận. Điều đó cho thấy, sự nghi kỵ giữa hai “đối thủ” vẫn còn rất lớn, chưa thể hóa giải được ngay. Bên cạnh đó, quan hệ giữa Taliban và chính quyền của Tổng thống Ashraf Ghani cũng bộc lộ những bất đồng về vấn đề trao đổi tù nhân mà Thỏa thuận đề ra. Taliban đã phản đối kế hoạch phóng thích tù nhân Taliban theo hai đợt (đợt 1: 1.500 tù nhân; đợt 2: 3.500 tù nhân) của Tổng thống Ashraf Ghani và cho là “vi phạm Thỏa thuận” khiến cho cam kết trao trả tù nhân giữa hai bên đứng trước nguy cơ rơi vào “bế tắc”. Nhiều chuyên gia nhận định, nếu chính quyền Kabul và Taliban chừng nào chưa tháo gỡ được “nút thắt” này thì mục tiêu đàm phán hòa giải dân tộc ở Afghanistan càng trở nên xa vời. Mặt khác, dù là nhân vật chính trên chính trường nhưng trong Thỏa thuận Doha chính quyền của Tổng thống Ashraf Ghani chỉ được đề cập đến như một “diễn viên phụ”.

Ngoài ra, vấn đề tranh giành quyền lực trong bộ máy chính quyền Afghanistan giữa một bên là Tổng thống tái đắc cử Ashraf Ghani và đối thủ A. Abdullah (đang giữ chức vụ tương đương Thủ tướng) - người cũng tuyên bố thắng cử Tổng thống và đứng ra thành lập chính phủ riêng, không chỉ đẩy chính trường nước này lâm vào một cuộc khủng hoảng chính trị mới, mà còn làm cho tiến trình hòa bình giữa Mỹ và Taliban vừa đạt được thêm chồng chất khó khăn. Ngày 22/3/2020, Chính phủ Afghanistan và Taliban đã tiến hành cuộc thảo luận đầu tiên về việc sắp xếp trao đổi tù nhân - bước then chốt trong nỗ lực thúc đẩy hòa bình tại quốc gia Nam Á này được khởi động. Tuy nhiên, từ 23/3 đến 29/3/2020, Taliban đã tiến hành hơn 300 cuộc tấn công tại hàng chục tỉnh, thành của Afghanistan, trong đó thủ đô Kabul và thành phố Herat thuộc phía Tây Afghanistan là những nơi bị tấn công nhiều nhất (theo New York Times). Những vụ tấn công đẫm máu đã phủ bóng đen lên các nỗ lực ngoại giao đang được xúc tiến nhằm khởi động các cuộc đàm phán hòa bình giữa Chính phủ Afghanistan và Taliban, theo nội dung Thoả thuận Doha.

Cuộc chiến Afghanistan liệu có được tháo gỡ sau gần hai thập kỷ - 4Đặc phái viên Mỹ về vấn đề hòa giải Afghanistan Zalmay Khalilzad và lãnh đạo Taliban Mullah Abdul Ghani Baradar đã ký thỏa thuận hòa bình Mỹ - Taliban tại Doha, Qatar 

Việc Mỹ đưa quân vào Afghanistan năm 2011 từng làm dấy lên hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn cho giới trẻ Afghanistan, đặc biệt là những trẻ em gái, mở ra một Hiến pháp mới đảm bảo một số quyền tự do trong đó có quyền được học hành. Tuy nhiên, trong các cuộc đàm phán hòa bình ở Doha (Qatar), bắt đầu từ tháng trước, Taliban nhắc rất ít tới các vấn đề như quyền của phụ nữ. Còn anh Farzad Farnood, 35 tuổi, chồng của Ahmadi, và là một nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu chiến lược Afghanistan cho rằng việc gia tăng các vụ bạo lực liên quan đến Taliban kể từ khi lực lượng này ký kết thỏa thuận với Washington cho thấy về bản chất Taliban không hề thay đổi. Theo Farnood, thỏa thuận này không thể mang lại hy vọng cho người dân Afghanistan và toàn bộ những thành tựu đã đạt được trong 19 năm qua không hề tồn tại dưới chế độ Taliban.

Trong khi đó, ông Zia-ul-Rahman, từng tham gia lực lượng Taliban chống binh sĩ nước ngoài và quân chính phủ trong 4 năm cho biết Taliban đang thúc đẩy việc thành lập một hệ thống Hồi giáo, mặc dù Hiến pháp của nước này ưu tiên cho tôn giáo.

Trên thực tế, việc Mỹ đưa quân tới Afghanistan đã gây tổn hại rất lớn đối với cường quốc số 1 thế giới này, khi Washington phải tiêu tốn tới hơn 1.000 tỷ USD và mất đi mãi mãi khoảng 2.400 binh sĩ. Ngay cả Lầu Năm góc còn mô tả cuộc chiến này là bế tắc.

Dù Taliban và Chính phủ Afghanistan đang tiến hành đàm phán ở Doha, song tiến trình này chắc chắn phải kéo dài vài năm mới có thể tìm được tiếng nói chung trong một loạt vấn đề. Còn người dân cũng đang rất quan ngại việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan có thể giúp Taliban nắm quyền ở Afghanistan. Nếu điều này xảy ra, không ai dám khẳng định một tương lai tốt đẹp đón đợi đất nước Tây Nam Á này ở phía trước.

Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani và đối thủ Abdullah Abdullah đã ký kết thỏa thuận chia sẻ quyền lực, giúp tháo gỡ mâu thuẫn gay gắt kéo dài kể từ sau cuộc bầu cử Tổng thống hồi năm ngoái khiến Afghanistan lún sâu vào khủng hoảng chính trị.

Những diễn biến này cho thấy đất nước Afghanistan đã tiến một bước gần hơn tới tương lai hòa bình sau một thời gian dài chìm trong bất ổn. Và để hiện thực hóa điều này thì một “cái bắt tay trọn vẹn” giữa các lãnh đạo cấp cao trên hành trình cả một con đường lại là điều thực sự cần thiết.

Trên trang Twitter, phát ngôn viên Tổng thống Afghanistan Sediq Sediqqi cho biết, theo thỏa thuận vừa đạt được, ông Ghani tiếp tục giữ vị trí là Tổng thống Afghanistan, còn ông Abdullah sẽ dẫn đầu Hội đồng tối cao hòa giải dân tộc, phụ trách các cuộc đàm phán hòa bình trong tương lai với Taliban- bên đã ký một thỏa thuận mang tính lịch sử với Mỹ để mở đường cho việc rút các lực lượng nước ngoài, trong đó có cả nhiệm vụ huấn luyện của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Afghanistan.

Ngoài ra, thỏa thuận cũng mở đường cho ông Abdullah có thể giới thiệu nhân sự lên Tổng thống để lựa chọn đứng vào hàng ngũ Nội các. Một số nguồn tin cho hay, thỏa thuận bảo đảm phe ủng hộ ông Abdullah sẽ nắm giữ  50% số thành viên nội các cũng như vị trí thống đốc các tỉnh.

Việc Tổng thống Ghani và đối thủ chính trị Abdullah ký kết thỏa thuận chia sẻ quyền lực đã được Mỹ và NATO hoan nghênh với kỳ vọng rằng điều này sẽ giúp chấm dứt xung đột, khôi phục ổn định tại Afghanistan. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo của Mỹ và NATO cũng kêu gọi các nhà lãnh đạo Afghanistan phải đoàn kết và nỗ lực hơn nữa để mang lại hòa bình lâu dài cho quốc gia Nam Á này. 

Trong bài phát biểu ngắn gọn được truyền hình trực tiếp, ngày 17/5, Tổng thống Ghani tin tưởng rằng, người dân Afghanistan sẽ được chứng kiến lệnh ngừng bắn trong những ngày tới và tiếp theo sau, sẽ là việc thiết lập một nền hòa bình lâu dài dưới vai trò dẫn dắt của ông Abdullah.

Về phía ông Abdullah nhấn mạnh, đất nước Afghanistan đã phải gánh chịu nhiều tổn thất do chiến tranh, bất ổn chính trị và giờ là đại dịch COVID-19 tôi hy vọng rằng, thỏa thuận ngày hôm nay sẽ đặt dấu chấm hết cho khủng hoảng./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)