Hướng tới Bộ quy tắc ứng xử nghiêm minh ở Biển Đông

Thứ Tư, 11/8/2021| 17:43

Các cuộc đàm phán COC đã bị trì hoãn một năm nay do đại dịch COVID-19. Indonesia đã đề xuất tổ chức các cuộc đàm phán trực tiếp vào tháng 7 này nhưng đều đã bị hoãn do đợt COVID-19 thứ hai đang tồi tệ hơn ở Jakarta. Chắc chắn COC sẽ không cán đích cuối năm nay như dự kiến ban đầu. Như Evan Laksmana lập luận, "các bên nên tạo ra một hướng dẫn có chất lượng hơn là vội vàng đuổi theo thời gian biểu do Trung Quốc đề xuất".

Hướng tới Bộ quy tắc ứng xử nghiêm minh ở Biển Đông

 Hội nghị Quan chức cao cấp ASEAN-Trung Quốc về thực hiện Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), tại Hàng Châu, Trung Quốc, năm 2019. Ảnh: TTXVN

Mặc dù nội dung của các cuộc đàm phán được giữ bí mật, có vẻ như sẽ có ít nhất bốn vấn đề pháp lý quan trọng phải được xem xét và giải quyết trong tương lai. Đầu tiên, phải xác định phạm vi địa lý áp dụng COC. Điều quan trọng là COC phải được giới hạn trong các yêu sách chồng chéo hợp pháp theo luật quốc tế. Tất cả các bên đàm phán nên đề xuất khu vực tuyên bố chủ quyền của họ dựa trên Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS), bao gồm yêu sách tối đa đối với các vùng đặc quyền kinh tế là 200 hải lý tính từ đường cơ sở.

COC không nên áp dụng đối với bất cứ yêu sách nào không phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm UNCLOS. Mọi yêu sách dựa trên cơ sở lịch sử không được xem xét theo UNCLOS sẽ không được chấp nhận, bao gồm cả đường 9 đoạn của Trung Quốc mà Tòa Trọng tài Thường trực đã tuyên vô hiệu năm 2016. Phạm vi áp dụng của COC là rất quan trọng nhằm tránh chính thức hóa bất cứ yêu sách này đã bị tuyên bất hợp pháp.

Hướng tới Bộ quy tắc ứng xử nghiêm minh ở Biển Đông

 Bộ tứ lần đầu tiên họp thượng đỉnh trực tuyến về Biển Đông

Thứ hai, xác định giá trị pháp lý của COC, liệu COC có ràng buộc pháp lý đối với các bên hay không là vấn đề quan trọng thứ hai. COC sẽ hiệu quả hơn nếu tất cả các bên coi đây là một văn bản ràng buộc về mặt pháp lý. Điều này sẽ tạo ra sự chắc chắn và cung cấp một cơ chế giải quyết tranh chấp minh bạch rõ ràng đối với các trường hợp vi phạm. Không dễ gì đạt được đồng thuận về một tài liệu có ràng buộc pháp lý chung. Một số bên sẽ muốn COC chỉ đóng vai trò như một tài liệu hướng dẫn hơn là một văn bản có ràng buộc về pháp lý.

Thứ ba, cần phải xây dựng cơ chế giám sát và tuân thủ bất kể COC có trở thành ràng buộc về mặt pháp lý hay không. Sự thành công của COC sẽ được đo lường bằng mức độ tuân thủ của các bên.

COC có thể thành lập một cơ quan có thẩm quyền thu thập thông tin về việc không tuân thủ. Để được tin cậy, cơ quan độc lập này sẽ cần bao gồm các đại diện của tất cả các bên và báo cáo thường xuyên về việc tuân thủ COC.

Hướng tới Bộ quy tắc ứng xử nghiêm minh ở Biển Đông

 18 vị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN và 8 nước đối tác, đối thoại gồm Nga, Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand, Ấn Độ) tại ADMM+ sáng 16/6. Ảnh: Hiếu Duy

Việc thành lập một cơ quan như vậy sẽ liên quan đến các quyết định về việc ai có thể báo cáo thông tin liên quan đến việc không tuân thủ, liệu xã hội dân sự, các tổ chức phi chính phủ và ngư dân từ bất kỳ quốc gia nào có thể báo cáo trực tiếp lên cơ quan này không hay chỉ hạn chế tiếp cận cho các quan chức chính phủ.

Thứ tư, COC phải có cơ chế giải quyết tranh chấp. Các tranh chấp cần lường trước và chỉ nên giới hạn quanh việc diễn giải về thỏa thuận, việc thực hiện và áp dụng các nghĩa vụ theo thỏa thuận. Hầu hết các điều ước quan trọng đều có quy trình giải quyết tranh chấp, bao gồm ít nhất một điều khoản quy định các bên cần nỗ lực đàm phán song phương trước khi sử dụng các cơ chế giải quyết tranh chấp có sẵn và chính thức hơn.

 COC có thể lựa chọn nhiều diễn đàn quốc tế hiện có để giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia, chẳng hạn như Tòa án Công lý Quốc tế và Tòa Trọng tài Thường trực ở La Hay, hoặc Tòa án Quốc tế về Luật Biển ở Hamburg. Một vấn đề khác là liệu cơ chế giải quyết tranh chấp này có tính bắt buộc hay không. Một số điều ước quốc tế như UNCLOS có cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc đối với tất cả các bên.

Hòa bình và an ninh của khu vực đang rất bấp bênh. Khi các cuộc đàm phán COC về Biển Đông tiếp tục trở lại, quan trọng là các vấn đề pháp lý cơ bản phải được xem xét một cách thỏa đáng./.

Thu Hường (dịch theo tác giả Aristyo Rizka Darmawan)

Top