tìm kiếm

Trang nhất > Thế giới ngày nay

Thứ Bảy, 30/05/2020 | 14:58:14 GMT+7
Vấn đề hòa bình ở Trung Đông liệu có thành hiện thực

Ngay từ đầu, Kế hoạch Hòa bình Trung Đông, mà tác giả chính là con rể của Tổng thống Trump, được thiết kế nhằm phục vụ mục tiêu tái tranh cử của Tổng thống Donald Trump. Nó lại vừa được công bố trong bối cảnh ông Trump đang vướng vào tiến trình luận tội và chỉ còn 9 tháng nữa là tới kỳ bầu cử Tổng thống năm 2020. Do đó, Kế hoạch này còn được cho là nhằm ít nhiều đánh lạc hướng dư luận khỏi tiến trình luận tội, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng người Mỹ gốc Do Thái.

21/05/2020 15:48:00

Con đường hòa bình Trung Đông vốn trắc trở nay càng trở nên gập ghềnh hơn khi tham vọng của Israel nhận được sự ủng hộ gần như 'vô điều kiện' của Mỹ. Phát biểu trên kênh truyền hình Al-Jazeera, Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas ngày 19/5 tuyên bố, nước này sẽ rút khỏi tất cả các thỏa thuận đã ký với Israel và Mỹ, kể cả về an ninh, do ý định của Israel sáp nhập những khu định cư chiếm đóng trái phép ở Bờ Tây. Quyết định có hiệu lực ngay lập tức. Đây cũng là cảnh báo mà ông Mahmoud Abbas đưa ra cách đây vài tháng, ngay sau khi Mỹ công bố bản kế hoạch hòa bình thế kỷ cho Trung Đông.

“Chúng tôi đã thông báo cho các bên quốc tế có liên quan, bao gồm cả chính phủ Mỹ và Israel, rằng chúng tôi sẽ không khoanh tay đứng nhìn nếu Israel tuyên bố sáp nhập bất kỳ phần đất nào của chúng tôi. Chúng tôi sẽ xem xét việc hủy bỏ toàn bộ các thỏa thuận đã ký với Israel và Mỹ”, ông Abbas nói.

Vấn đề hòa bình ở Trung Đông liệu có thành hiện thực - 1Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố Kế hoạch Hòa bình Trung Đông cạnh Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (Nguồn: AP)   

Dù không đề cập trực tiếp, song những thỏa thuận mà ông Abbas ngầm nhắc tới được cho là bao gồm một loạt văn kiện được ký trong những năm 1990 trong quá trình giải quyết xung đột giữa Israel và Palestine, trong đó có Hiệp định Oslo, Nghị định thư Hebron năm 1997 và Bản ghi nhớ sông Wye năm 1998, vốn thiết lập tạm thời các giới hạn an ninh giữa hai bên ở Bờ Tây. Tuy nhiên, Nhà lãnh đạo Palestine cũng nhấn mạnh, nước này vẫn quyết tâm tham gia các tổ chức và thể chế quốc tế, cũng như sẵn sàng giải quyết xung đột với Israel trên cơ sở giải pháp 2 nhà nước.

Trước đó hôm 17/5 phát biểu trước Quốc hội trong cuộc bỏ phiếu tín nhiệm đối với chính phủ liên minh mới được thành lập, Nhà lãnh đạo Israel tuyên bố, giờ đã đến lúc sáp nhập các vùng đất ở Bờ Tây. Theo thỏa thuận chia sẻ quyền lực giữa Thủ tướng Netanyahu và đối thủ Benny Gantz, ngay đầu tháng 7 tới, chính phủ sẽ công bố chiến lược nhằm cụ thể hóa bản kế hoạch hòa bình Trung Đông thế kỷ của Mỹ, vốn cho phép Israel sáp nhập thung lũng Jordan và các khu định cư ở Bờ Tây.

Trong một phản ứng mới nhất về ý định của Israel, Liên minh châu Âu cảnh báo sẽ bác bỏ mọi quyết định đơn phương dẫn tới việc sáp nhập những vùng lãnh thổ mà Israel chiếm đóng trái phép của Palestine.

Điểm mấu chốt trong khía cạnh chính trị của Kế hoạch Hòa bình Trung Đông dày 80 trang - được ví von là "Thoả thuận thế kỷ" - là giải pháp hai nhà nước cho Israel và Palestine: Nhà nước Palestine sẽ được thành lập với thủ đô là một số khu vực ở Đông Jerusalem, với nhiều điều kiện nghiêm ngặt kèm theo, trong khi đó Jerusalem vẫn là thủ đô “không thể tách rời của Israel”.

Theo Tổng thống Donald Trump, điều kiện trên chỉ được thực hiện một khi nhà nước Palestine tương lai cam kết “phi quân sự hóa” và công nhận chủ quyền của Israel đối với các khu định cư được xây dựng trên lãnh thổ chiếm đóng. Ông chủ Nhà Trắng cũng vẽ ra một viễn cảnh về “bình minh mới”, với khoản đầu tư 50 tỷ USD nhằm khôi phục nền kinh tế của Palestine.

Hai Hiệp ước Hòa bình Oslo năm 1993 và 1995 từng được coi là khoảnh khắc lịch sử khi lần đầu tiên người Palestine công nhận nhà nước Israel, còn người Israel chấp nhận Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) đại diện cho người dân Palestine. Tuy nhiên, rạn nứt, đối đầu và căng thẳng, bạo lực trong quan hệ ngay sau đó, cùng Kế hoạch Hòa bình Trung Đông mới của Mỹ nhằm thiết lập một cục diện mới tại đây khiến tương lai của Hiệp ước Hòa bình Oslo mờ mịt hơn bao giờ hết.

Vấn đề hòa bình ở Trung Đông liệu có thành hiện thực - 2Chiến sự tại khu vực dải Gaza đang tiếp diễn và nhiều khả năng sẽ leo thang sau khi Mỹ công bố Kế hoạch Hòa bình Trung Đông. (Nguồn: Getty Images)  

Ngay từ đầu, Kế hoạch Hòa bình Trung Đông, mà tác giả chính là con rể của Tổng thống Trump, được thiết kế nhằm phục vụ mục tiêu tái tranh cử của Tổng thống Donald Trump. Nó lại vừa được công bố trong bối cảnh ông Trump đang vướng vào tiến trình luận tội và chỉ còn 9 tháng nữa là tới kỳ bầu cử Tổng thống năm 2020. Do đó, Kế hoạch này còn được cho là nhằm ít nhiều đánh lạc hướng dư luận khỏi tiến trình luận tội, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng người Mỹ gốc Do Thái, với tiềm lực tài chính và tầm ảnh hưởng chính trị lớn ở nước Mỹ.

Kế hoạch này, ông Donald Trump đã tạo ra một "khuôn khổ hoà bình Trung Đông" mà các đời Tổng thống sau khó có thể thay đổi. Mỹ đã tiến quá xa theo hướng thiên vị Israel. Theo Mỹ, Palestine cần phi quân sự hóa và công nhận chủ quyền Israel đối với các khu định cư trên lãnh thổ chiếm đóng, chỉ để đối lấy chủ quyền hạn chế với Đông Jerusalem, thánh địa của họ. Lập trường này sẽ khiến Mỹ khó nối lại quan hệ bình thường với Palestine, nhân tố then chốt trong triển khai thỏa thuận thế kỷ của ông Donald Trump. Đảo ngược Kế hoạch khi ấy sẽ đồng nghĩa với kéo lùi quan hệ Mỹ - Israel, trụ cột trong chính sách đối ngoại của Washington.

Kế hoạch Hòa bình Trung Đông là trái đắng của Palestine. Người Palestine đang bị dồn vào chân tường và thỏa thuận thế kỷ giống dự thảo đầu hàng hơn là thỏa thuận bình đẳng. Chấp nhận kế hoạch, số phận của họ sẽ nằm trong tay Mỹ và Israel. Phủ quyết, Palestine vẫn phải đối mặt với các cuộc tấn công từ Israel. Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas đã chọn phương án thứ hai, khi từ chối đề xuất của Mỹ và khẳng định hy vọng của người Palestine không phải để bán.

Kế hoạch Hòa bình Trung Đông là chiến thắng của Israel nói chung và ông Benjamin Netanyahu nói riêng, khi mang lại nhiều điều khoản vô cùng có lợi cho Tel Aviv, đồng thời củng cố vị thế của đương kim Thủ tướng trước những sóng gió trên chính trường trong nước. Thêm vào đó, Kế hoạch Hòa bình Trung Đông đã tạo lợi thế Israel trong những cuộc đàm phán tương lai với Palestine, khi Israel rồi sẽ chỉ chấp nhận những điều kiện mà vốn đã được Mỹ "đảm bảo" trong Kế hoạch Hoà bình vừa được công bố.

Xét những yếu tố kể trên, Kế hoạch Hòa bình Trung Đông của Tổng thống Donald Trump, thực ra không thể thực hiện được trên thực tế bởi sẽ phải đối mặt với rất nhiều trở lực lớn. Đầu tiên là sự phản kháng mạnh mẽ và quyết liệt của Palestine, nhân tố then chốt trong thực thi thỏa thuận, hay thái độ từ thế giới Arab, đặc biệt là Saudi Arabia, đồng minh thân thiết của Mỹ.

Ngoài ra, ông Trump chỉ còn 9 tháng tại nhiệm và chừng đó là quá ít để vượt qua trở lực, triển khai thỏa thuận được cho là mang tầm cỡ thế kỷ này. Thời gian còn lại của ông Netanyahu cũng không nhiều, khi ông vừa chính thức bị tòa án truy tố về tham nhũng, nhận hối lộ và gian dối vào ngày 28/1 và chỉ còn hơn một tháng là tới bầu cử tại Israel.

Vấn đề hòa bình ở Trung Đông liệu có thành hiện thực - 3

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại sự kiện ông Trump thông báo kế hoạch hòa bình Trung Đông ở Nhà Trắng - Ảnh: AFP  c3

Như vậy, Kế hoạch Hòa bình Trung Đông do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất có xu hướng vị kỷ hơn là một thỏa thuận thế kỷ và nếu được triển khai, chỉ có thể đổ thêm dầu vào lửa, thổi bùng căng thẳng Israel – Palestine vốn đã rất “nóng”, trong một khu vực Trung Đông, luôn được coi là "chảo lửa" của xung đột.

Israel và Palestine tồn tại cuộc xung đột kéo dài hàng thập kỷ với những điểm nóng tập trung ở Dải Gaza, Bờ Tây và Jerusalem - một khu vực rất nhạy cảm, địa điểm linh thiêng của ba tôn giáo chính khởi nguồn từ Abraham gồm Hồi giáo, Cơ Đốc và Do Thái.

Căng thẳng Israel - Palestine vừa là tranh chấp lãnh thổ, vừa là mâu thuẫn tôn giáo khi Israel là những người Do Thái, còn Palestine đa số là người Ả Rập theo đạo Hồi dòng Sunni. Xung đột giữa Israel và Palestine nặng nề hơn khi Israel xây dựng các khu tái định cư trong khu vực tranh chấp, một hành động không được cộng đồng quốc tế ủng hộ.

Chính vì vậy, trong kế hoạch vừa qua, Tổng thống Mỹ Trump đưa ra giải pháp hai nhà nước để chấm dứt xung đột. Trong kế hoạch này, cái "được" cho người Palestine là viễn cảnh thành lập một nhà nước tương lai với diện tích lãnh thổ lớn hơn trước. 

Chính quyền ông Trump sẽ "tự hào" mở đại sứ quán mới của Mỹ tại thủ đô tương lai của Palestine, đồng thời cam kết chi 50 tỉ USD hỗ trợ người Palestine phát triển kinh tế dưới hình thức đầu tư thương mại. Nói cách khác, về lý thuyết đây là một đề xuất chia lại lãnh thổ kèm theo số tiền hỗ trợ người Palestine. Cũng trong kế hoạch này, nhà nước tương lai của Palestine như vậy sẽ gồm các phần ở Bờ Tây và Dải Gaza, kết nối với nhau bằng những con đường và đường hầm. Phần đất Bờ Tây nằm trong tay Israel hiện nay sẽ vẫn của... Israel, và người Palestine được đền bù bằng một số khu vực nhỏ phía nam Israel. Về phía Israel, ông Trump đề xuất nước này chấp nhận yêu cầu ngừng xây dựng các khu tái định cư ở khu vực Bờ Tây trong vòng 4 năm.

Tuy nhiên, kế hoạch của ông Trump nhanh chóng vấp phải sự phản đối từ Palestine và một số bên, cũng như chịu ánh mắt hoài nghi của dư luận trong và ngoài nước. Bản thân các tờ báo lớn ở Mỹ đều nhận xét rằng kế hoạch này ưu ái Israel, đặc biệt trong bối cảnh mối quan hệ đồng minh giữa Mỹ và Israel đang ở giai đoạn gần như cực thịnh.

Như vậy, những gì Israel có được trong bản kế hoạch của ông Trump sẽ là một thủ đô ở Jerusalem và các phần đất đã kiểm soát hiện nay. Cái người Palestine có được là một nhà nước mới cộng thêm tiền hỗ trợ 50 tỉ USD, với thủ đô của Nhà nước Palestine sẽ là al-Quds và một số khu vực ở phía đông Jerusalem. Cái tên al-Quds thực chất là "Jerusalem" trong tiếng Ả Rập. Quan điểm của chính quyền ông Trump là đưa ra một sự dàn xếp hướng tới sự công bằng và ổn định cho hai nhà nước độc lập trong tương lai. Nhưng dường như kế hoạch này không giải quyết được những yêu cầu chính yếu của Palestine, những người khẳng định không chấp nhận "bán đất". Ông Trump vừa qua khoe rằng kế hoạch này giúp Palestine "tăng gấp đôi lãnh thổ", xét tới việc Palestine kiểm soát 70% Bờ Tây. Nhưng thực chất theo tạp chí Time, đề xuất của ông Trump ở Bờ Tây kém xa đề nghị của những người tiền nhiệm. Lấy ví dụ vào năm 2000, cựu tổng thống Bill Clinton từng đề xuất để Palestine chiếm 94 - 96% Bờ Tây. 

Theo chiều dài lịch sử, sự hiện diện của người Palestine ở các phần lãnh thổ Israel - Palestine hiện nay đã ngày càng thu hẹp, và người Palestine - trong đó có tổ chức vũ trang Hồi giáo Hamas - không chấp nhận sự phân chia như hiện tại sau cuộc chiến năm 1948 và "chiến tranh 6 ngày" năm 1967.

Nhưng đó chưa phải vấn đề lớn nhất. Jerusalem vẫn là biểu tượng cho chủ quyền của một nhà nước Palestine độc lập, mà theo đề xuất của ông Trump thì đây lại là "thủ đô không thể chia tách của Israel". Thêm vào đó, những người Palestine tị nạn - tức mất nơi ở sau năm 1948 - sẽ không được quay về nhà. 

Điều khoản này được thể hiện trong văn bản của Nhà Trắng dưới dạng như sau: Những người Palestine tị nạn có thể chọn quay về nhà nước Palestine mới hoặc sống ở nước thứ ba. Tóm lại, đề xuất của ông Trump lần này mang mục tiêu thiết lập hòa bình cho tương lai, nhưng đã sớm bị nhận xét không khả thi vì không giải quyết được câu chuyện quá khứ của người Palestine. Những gì Palestine mất đi sẽ vĩnh viễn mất đi./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)