tìm kiếm

Trang nhất > Thế giới ngày nay

Chủ Nhật, 09/08/2020 | 20:39:43 GMT+7
Nga có vai trò gì giữa mối căng thẳng Ấn - Trung

Cuộc đụng độ trực tiếp với giữa binh lính Trung Quốc và Ấn Độ diễn ra tại Thung lũng Galwan ở phía tây dãy Himalaya ngày 15.6. Binh lính 2 bên ẩu đả bằng đá và gậy gỗ gắn đinh, tuân thủ quy định tránh nổ súng ở khu vực này. Ngày 23.6, Reuters dẫn một nguồn tin của chính phủ Ấn Độ cho biết, các chỉ huy quân đội Ấn Độ và Trung Quốc đã đồng ý rút quân khỏi biên giới tranh chấp.

02/07/2020 15:07:00

Trong vòng 2 năm qua, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cố tìm cách xoa dịu căng thẳng biên giới trong lúc tham dự các hội nghị thượng đỉnh. Ấn Độ - Trung Quốc có một số tranh chấp tại khu vực biên giới dài khoảng 3.500 km, còn được gọi là Đường kiểm soát thực tế (LAC), và hai bên chưa bao giờ nhất trí về độ dài của LAC. Ấn Độ khẳng định LAC dài 3.500 km. Bắc Kinh không đưa ra con số cụ thể nhưng truyền thông nhà nước Trung Quốc cho rằng LAC chỉ dài 2.000 km, bao gồm cả một số khu vực do Ấn Độ kiểm soát ở Jammu, Kashmir, Ladakh cùng những vùng khác.

Chiến tranh biên giới Ấn Độ - Trung Quốc đã bùng nổ từ ngày 1.10 - 21.11.1962, trong đó Trung Quốc chiếm được một số vùng lãnh thổ từ Ấn Độ, theo AFP. Sau đó, một vụ đụng độ chết người xảy ra vào năm 1967, với hơn 80 binh sĩ Ấn Độ thiệt mạng và ước tính khoảng 400 lính Trung Quốc tử trận.

Các chuyên gia quân sự nhận định cuộc đối đầu gia tăng trong những tháng gần đây có thể xuất phát từ việc Ấn Độ đã và đang xây dựng các tuyến đường, sân bay để thu hẹp khoảng cách với cơ sở hạ tầng vượt trội của Trung Quốc ở khu vực dọc theo biên giới.

Cụ thể, tại Galwan, Ấn Độ đã hoàn thành một con đường dẫn đến một sân bay hồi tháng 10.2019 và Bắc Kinh đã yêu cầu New Delhi ngừng tất cả các công trình xây dựng.

Đến ngày 6.6, các tướng lĩnh Trung Quốc - Ấn Độ hội đàm, nhất trí không làm leo thang tranh chấp biên giới thành xung đột. Tuy nhiên, trong cùng ngày hôm đó, tờ Hoàn Cầu Thời báo đưa tin Trung Quốc huy động hàng ngàn lính dù, xe bọc thép tham gia cuộc tập trận gần biên giới với Ấn Độ.

Nga có vai trò gì giữa mối căng thẳng Ấn - Trung - 1

Nga nỗ lực ngăn chặn việc Trung Quốc và Ấn Độ huy động lực lượng quân sự tại khu vực biên giới tranh chấp. Ảnh: Global Times

Cuộc đụng độ trực tiếp với giữa binh lính Trung Quốc và Ấn Độ diễn ra tại Thung lũng Galwan ở phía tây dãy Himalaya ngày 15.6. Binh lính 2 bên ẩu đả bằng đá và gậy gỗ gắn đinh, tuân thủ quy định tránh nổ súng ở khu vực này. Ngày 23.6, Reuters dẫn một nguồn tin của chính phủ Ấn Độ cho biết, các chỉ huy quân đội Ấn Độ và Trung Quốc đã đồng ý rút quân khỏi biên giới tranh chấp.

Cùng ngày 23.6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên khẳng định, hai bên đã đồng ý thực hiện các biện pháp để giảm bớt căng thẳng.

Trong sự bế tắc hiện tại trong quan hệ giữa Trung Quốc và Ấn Độ đặt ra một thách thức chính trị lớn đối với nước Nga khi Moscow thiết lập mối quan hệ chiến lược dài lâu với cả hai nước.

Theo trang SCMP, việc gia tăng căng thẳng dọc biên giới Trung Quốc và Ấn Độ ở Himalayas diễn ra từ đầu tháng Năm và căng thẳng đỉnh điểm trong đầu tháng này đã gây nhiều tranh cãi.

Sự gia tăng xung đột này đã thúc đẩy mối quan tâm đối với Nepal, Nhật Bản và các quốc gia trong khu vực có liên quan đến cân bằng chính sách ngoại giao giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Điều này cũng thu hút chú ý từ các siêu cường như Mỹ và Nga cùng với nỗ lực hòa giải trước đây nhưng chưa mang lại kết quả.

Các bế tắc hiện tại giữa Trung Quốc và Ấn Độ đặt ra một thách thức chính trị đối với Nga khi Moscow thiết lập quan hệ chiến lược lâu dài với cả hai nước.

Theo SCMP, quan hệ giữa Ấn Độ và Nga được mô tả chính thức là quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt trong chuyến thăm chính thức của Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Ấn Độ năm 2010. Bản chất đặc biệt trong quan hệ song phương hai nước đã từng nhấn mạnh nhiều lần trong những năm gần đây, chẳng hạn như chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Putin tới Ấn Độ vào năm 2018 hay cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Serge Lavrov và lãnh đạo đồng cấp Ấn Độ - Subrahmanyam Jaishankar. Hai bên đều thông qua quyết định: "Ấn Độ - Nga: Quan hệ đối tác dài lâu trong một thế giới thay đổi" cùng với đó là tuyên bố chung năm 2018 khẳng định tầm quan trọng trong việc điều chỉnh quan hệ trong một thực tế toàn cầu mới.

Nga và Trung Quốc đã nâng tầm quan hệ trong năm ngoái thúc đẩy quan hệ đối tác phối hợp chiến lược toàn diện cho kỷ nguyên mới. Một số ý kiến nhận thấy rằng đây là bằng chứng cho thấy hai nước đang mong muốn định hình lại bản chất quan hệ song phương giữa các thách thức mới và tăng cường cạnh tranh địa chiến lược toàn cầu với Mỹ.

Từ các triển vọng kinh tế, dấu ấn thương mại trị giá 11 tỷ đôla Mỹ giữa Nga và Ấn Độ trong năm 2019 vẫn được xem là mờ nhạt hơn so với triển vọng thương mại trị giá 110 tỷ đôla Mỹ giữa Nga và Trung Quốc. Tuy nhiên, Ấn Độ đang thúc đẩy quan hệ phát triển với Nga thông qua các hợp đồng vũ khí lớn. Ấn Độ liên tụ mua nhiều vũ khí của Nga, bao gồm hệ thống phòng không S-300 và S-400 của Nga cùng với hàng loạt các máy bay chiến đầu như MiG-29 và Sukhoi Su-30.

Theo SCMP, Trung Quốc thúc đẩy sản xuất các trang thiết bị quân sự cho máy bay chiến đấu Chengdu J-20 và hệ thống phòng không HQ-9. Tuy nhiên, về công nghệ quốc phòng, Trung Quốc là khách hàng lâu đời của ngành công nghiệp vũ khí Nga. Bắc Kinh đã ký hợp đồng trị giá 2.5 tỷ đôla trong năm 2015 nhằm chuyển giao máy bay chiến đấu Su-35 thế hệ thứ tư và Trung Quốc cũng đã mua hệ thống tên lửa đất đối không S-400 của Nga.

Nga có vai trò gì giữa mối căng thẳng Ấn - Trung - 2

Ảnh minh họa. Nguồn: Reuters    

Viện nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm cho biết, Ấn Độ và Trung Quốc đều là hai quốc gia đứng đầu mua vũ khí của Nga trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019. Trong cùng kỳ, Nga đã cung cấp 56% trong tổng sản lượng nhập khẩu vũ khí của Ấn Độ.

Trong số 13 đội tham gia duyệt binh ở Quảng trường Đỏ vào ngày 24/6, có tới 4 đội đến từ Ấn Độ, Trung Quốc, Mongolia và Serbia là không thuộc các quốc gia của Liên Xô cũ. Số liệu thống kê đã nói lên đặc tính chiến lược quan trọng trong quan hệ giữa Nga và Ấn Độ cũng như Moscow và Bắc Kinh.

Theo các chuyên gia, trong khi Nga công nhận tính phức tạp trong quan hệ giữa Trung Quốc và Ấn Độ thì điều này chắc chắn rằng Moscow đảm bảo tuân thủ nguyên tắc hợp tác đa phương. Nga định hướng phát triển hài hòa mối quan hệ hai nước và tránh các động thái thiếu thận trọng. Nga có thể là trung gian tốt hơn so với Mỹ khi có mối quan hệ tích cực với Ấn Độ và Trung Quốc nhưng Moscow đã không làm như vậy mà thay vào đó là chọn cách ngăn chặn các động thái mơ hồ từ Delhi hoặc Bắc Kinh. Đây là bằng chứng chứng minh việc Nga tiếp tục ủng hộ tầm quan trọng của thảo luận ba bên khi nhấn mạnh đến các bất đồng giữa Ấn Độ và Trung Quốc.

Nga đánh giá giá trị của Ấn Độ và Trung Quốc trong vai trò đối tác ngoại giao quan trọng. Vì vậy, Nga không nhất thiết muốn đặt quan hệ với Ấn Độ ngang tầm với Trung Quốc. Đây không phải là vấn đề ai gần gũi với Nga hơn. Trong khi Nga và Trung Quốc chia sẻ tầm nhìn chung về trật tự toàn cầu thì Ấn Độ theo đuổi chiến lược đa dạng và cố gắng cân bằng quan hệ với các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc và Nga.

Giá trị mà Nga đặt ra trong quan hệ với Ấn Độ và Trung Quốc thông qua khái niệm chính sách ngoại giao mới nhất của liên bang Nga về đàm phán ba bên giữa các nền tảng quan trọng khác về hợp với các đối tác Nga. Ba quốc gia đã thể hiện quan hệ thân thiết trong hợp tác thông qua SCO, BRICS và Liên Hợp Quốc hồi đầu tháng này.

Giới chuyên gia cho rằng, Nga hiện đang đứng ngoài các căng thẳng biên giới giữa Ấn Độ và Trung QUốc mà không cần hỗ trợ hai bên. Giới quan sát cho rằng chiến lược này phù hợp với lợi ích của nước Nga trong việc tạo ra mối liên hệ chính trị đa dạng.

Hôm 23/6, Ngoại trưởng 3 nước Nga, Trung Quốc và Ấn Độ sẽ tiến hành họp trực tuyến. Dù những thông tin đưa ra trước thềm cuộc họp cho thấy nội dung chính sẽ là vấn đề ứng phó với dịch bệnh Covid-19, nhưng giới phân tích cho rằng Nga sẽ tận dụng cơ hội này để thúc đẩy tiến trình hòa giải giữa Trung Quốc - Ấn Độ về xung đột biên giới.

Nga có vai trò gì giữa mối căng thẳng Ấn - Trung - 3Ngoại trưởng 3 nước Nga, Trung Quốc và Ấn Độ hôm nay sẽ họp trực tuyến. Ảnh: Sputnik

Trước cuộc họp trực tuyến giữa Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov, Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, truyền thông khu vực đã đồn đoán về việc Nga bí mật tiến hành các bước đi hòa giải cho Trung Quốc và Ấn Độ ngay từ hôm 17/6 - chỉ hơn 1 ngày sau cuộc đụng độ đẫm máu nhất trong vòng 45 năm qua giữa binh sĩ Trung Quốc và Ấn Độ tại khu vực biên giới tranh chấp. Vì thế, không có lý do gì mà Nga không tận dụng cuộc họp hôm nay để tiếp tục củng cố vai trò “người hòa giải” giúp hai cường quốc ở khu vực hạ nhiệt căng thẳng, dù tranh chấp biên giới Ấn - Trung có thể chỉ được thảo luận trong hậu trường chứ không được đưa vào chương trình nghị sự chính thức. Ông Konstantin Kosachev, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Liên bang Nga đã khẳng định, Nga không nên và cũng không có ý định can thiệp vào cuộc tranh chấp biên giới hiện nay giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Dù vậy, nhiệm vụ của Nga là trở thành một “người hòa giải tin cậy” để ngăn chặn các tình huống huy động lực lượng quân sự của cả hai bên - viễn cảnh mà Nga cho rằng sẽ tạo ra sự bất ổn cho an ninh khu vực mà bản thân Nga không thể tránh khỏi bị tác động.

Thực ra, khi xung đột biên giới Ấn - Trung bất ngờ bùng phát từ đầu tháng 5, Nga không phải là quốc gia đầu tiên lên tiếng mà là Mỹ. Nhưng ngay khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đề nghị làm trung gian hòa giải, cả Trung Quốc và Ấn Độ ngay lập tức bác bỏ, đồng thời khẳng định hai bên sẽ tự giải quyết vấn đề bằng các biện pháp song phương. Không khó để nhận ra rằng, nếu làm trung gian hòa giải, Mỹ khó có thể giữ được sự cân bằng cần phải có, trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc được cho là đang ở mức thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây với những bất đồng sâu sắc trong hàng loạt lĩnh vực. Ngay việc Tổng thống Donald Trump muốn mời Ấn Độ, Australia, Nga và Hàn Quốc dự Hội nghị thượng đỉnh G7 dự kiến vào tháng 9 tới cũng được cho là nhằm kiềm chế Trung Quốc.

Nhưng Nga thì khác, Nga có nhiều yếu tố để không thể được xem như một “bên thứ ba bình thường”. Ở thời điểm hiện tại, Nga đang duy trì được mối quan hệ rất tốt đẹp với cả Trung Quốc và Ấn Độ. Cả hai quốc gia này hiện đều là đối tác chiến lược lớn của Nga về kinh tế và an ninh. Cả Trung Quốc và Ấn Độ cũng đều đã ký thỏa thuận quốc phòng trị giá hàng tỷ USD với Nga và mua sắm hệ thống tên lửa đất đối không S-400 bất chấp sức ép từ Mỹ. Không những vậy, giữa Nga, Ấn Độ và Trung Quốc còn có một ràng buộc tay ba khi cùng là thành viên của Nhóm các quốc gia mới nổi (BRICS) và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO). Nga sẽ nỗ lực thể hiện vai trò trong hậu trường để thúc đẩy các cuộc đàm phán song phương giữa Ấn Độ và Trung Quốc, tránh để căng thẳng Ấn - Trung ảnh hưởng đến lịch trình tổ chức hai sự kiện quan trọng mà Nga đăng cai là Hội nghị thượng đỉnh SCO và Hội nghị Thượng đỉnh BRICS vào cuối năm nay. Theo Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Liên bang Nga Konstantin Kosachev, Nga hiểu quan điểm về chủ quyền của Ấn Độ, Nga cũng hiểu quan điểm chủ quyền của Trung Quốc, và nếu Nga thể hiện vai trò trung gian một cách xây dựng thì Ấn Độ và Trung Quốc có thể giải quyết những vấn đề còn khác biệt.

Giới phân tích cho rằng, việc thể hiện vai trò trung gian trong xung đột biên giới Ấn - Trung còn là cơ hội để Nga xây dựng hình ảnh “người gìn giữ hòa bình trong khu vực” - hình ảnh mà bất cứ quốc gia nào cũng muốn có được trong một trật tự thế giới đa phương. Nhưng để làm được điều đó, Nga sẽ phải duy trì được vị thế cân bằng giữa Ấn Độ và Trung Quốc - điều Mỹ không thể có, và với Nga cũng không hề dễ dàng. Ở thời điểm hiện tại, có thể thấy Nga đang duy trì quan hệ tốt với cả Ấn Độ và Trung Quốc. Trong suốt thời gian bùng phát xung đột biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc, báo chí Nga cũng đăng tải những bài viết thể hiện lập trường trung lập, cân bằng lợi ích của cả Trung Quốc và Ấn Độ. Nhưng nếu nhìn vào tầng sâu hơn trong quan hệ Nga - Ấn và Nga - Trung, người ta có thể nhận sự khác biệt trong cách mà Nga duy trì quan hệ với hai cường quốc ở khu vực.

Với Ấn Độ, mối quan hệ song phương đã được xây dựng từ thời Liên Xô cũ và phát triển vững chắc trong hơn 70 năm qua. Nhưng bên cạnh truyền thống lâu đời, mối quan hệ Nga - Ấn còn được củng cố bởi những mục tiêu chiến lược trong bức tranh cạnh tranh chiến lược đầy phức tạp giữa các cường quốc. Trên bình diện quốc tế, Nga và Trung Quốc được cho là ngày càng xích lại gần nhau để tạo thế đối trọng với Mỹ. Nhưng trên bình diện khu vực, sự trỗi dậy của Trung Quốc cũng buộc Nga phải có tính toán, và một Ấn Độ quyết đoán hơn, có thế lực hơn sẽ tạo thành đối trọng với Trung Quốc ở khu vực. Nga đã nhiều lần thể hiện sự ủng hộ với Ấn Độ trên các diễn đàn đa phương, ví dụ như ủng hộ Ấn Độ giữ một ghế thường trực trong ý tưởng mở rộng thành viên của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc, hay ủng hộ Ấn Độ trở thành thành viên của Nhóm các nhà cung cấp hạt nhân (NSG) - một liên minh gồm 48 quốc gia cung cấp hạt nhân kiểm soát việc xuất khẩu thiết bị và công nghệ hạt nhân trên toàn cầu. Nga và Ấn Độ cũng ký một thỏa thuận vào năm 2014 nhằm xây dựng 12 nhà máy điện hạt nhân do Nga thiết kế ở Ấn Độ. Khi Nga vạch ra “đường đi nước bước”để Ấn Độ gia nhập Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) hồi năm 2017, dư luận cũng dậy lên đồn đoán Nga muốn Ấn Độ trở thành đối trọng của Trung Quốc ở khu vực bên cạnh mục đích thúc đẩy sự phát triển chung của tổ chức. 

Với vị thế ngày càng tăng Nga tại các điểm nóng quốc tế, với quan hệ tốt đẹp của Nga với cả Trung Quốc và Ấn Độ, dư luận quốc tế kỳ vọng cuộc họp trực tuyến hôm nay giữa Ngoại trưởng ba nước Nga, Trung Quốc và Ấn Độ sẽ tạo tiền đề để thúc đẩy các bước đi ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng biên giới Trung - Ấn. Tuy nhiên, khi Ấn Độ và Trung Quốc vẫn còn nhiều quan điểm khác biệt về Đường kiểm soát biên giới thực tế (LAC), khi hai bên vẫn tiếp tục đổ lỗi cho nhau và các nhà nghiên cứu và phân tích cho rằng với vai trò của Nga liệu Trung Quốc và Ấn Độ có bớt căng thẳng và tìm được tiếng nói chung hay không vẫn còn ở phía trước./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)