tìm kiếm

Trang nhất > Thế giới ngày nay

Thứ Hai, 10/08/2020 | 11:37:58 GMT+7
Liệu Hong Kong có đứng trước nguy cơ sụp đổ

Trung Quốc đã thực thi luật an ninh quốc gia mới Hong Kong vào lúc nửa đêm chỉ vài giờ trước kỷ niệm 23 năm Hong Kong được Anh chuyển giao cho Trung Quốc (01/7/1997 - 01/7/2020). Việc Trung Quốc đưa luật trên vào thực thi được tờ Economist đánh giá là một trong những "cuộc tấn công" lớn nhất vào xã hội tự do kể từ Thế chiến thứ 2.

08/07/2020 10:28:00

Ngày 30/6, “Luật bảo vệ an ninh quốc gia tại Đặc khu hành chính Hong Kong” chính thức có hiệu lực, các công bố có liên quan đã được Trưởng Đặc khu hành chính Hong Kong Lâm Trịnh Nguyệt Nga (Carrie Lam) ký tên, đồng thời được đăng tải trên công báo vào tối cùng ngày.

Luật an ninh do quốc hội Trung Quốc thông qua có thể ảnh hưởng sâu sắc đến hệ thống tư pháp, truyền thông và vị thế thương mại của Hong Kong.

Liệu Hong Kong có đứng trước nguy cơ sụp đổ - 1

Cảnh sát bắn hơi cay và đạn cao su vào người biểu tình chống dự luật dẫn độ ở Hong Kong   

Nửa triệu dân Hong Kong hồi năm 2003 xuống đường biểu tình phản đối việc chính quyền đặc khu đề xuất dự luật an ninh theo Điều 23 trong Luật Cơ bản. Điều 23 quy định đặc khu Hong Kong được tự ban hành luật an ninh riêng để cấm các hành vi làm phản, ly khai, xúi giục, nổi loạn hoặc lật đổ.

Phản ứng dữ dội của người dân buộc trưởng đặc khu Hong Kong. 17 năm kể từ đó, bất chấp cam kết sẽ ban hành luật an ninh cùng sức ép từ phía Bắc Kinh, chính quyền Hong Kong vẫn né tránh tái khởi động quá trình này.

Hong Kong được Anh trao trả cho Trung Quốc vào năm 1997, có quyền tự soạn thảo và điều chỉnh luật của riêng mình theo mô hình "một quốc gia, hai chế độ". Vì vậy, thành phố có hệ thống tư pháp độc lập và các quyền tự trị khác với Trung Quốc đại lục. Các quyền này được quy định trong Luật Cơ bản, văn kiện được xem như "tiểu hiến pháp" của Hong Kong, và được bảo đảm nhờ Tuyên bố chung Trung - Anh năm 1984 về phương án quản lý đặc khu.

Luật an ninh mới đặt ra thách thức đối với tất cả điều trên việc hình sự hóa một loạt hành vi bị quy là "làm phản, ly khai, nổi loạn và lật đổ" nhắm vào chính quyền trung ương, luật này có thể giúp chính quyền có thêm phương án kiềm chế phe đối lập tại Hong Kong vào thời điểm họ thấy phù hợp.

Liệu Hong Kong có đứng trước nguy cơ sụp đổ - 2

Nathan Law, một trong những nhà hoạt động dân chủ trẻ tuổi nổi tiếng nhất của Hong Kong, hôm 2/7 cho biết anh đã trốn ra nước ngoài để đáp trả việc Bắc Kinh áp đặt luật an ninh quốc gia đối với Hong Kong. Ngoài Law, dự kiến sẽ có hàng triệu người Hong Kong khác sẽ chọn cách ly hương. Ảnh: AFP  

Cây bút bình luận chính trị Ishaan Tharoor của tờ Washington Post ám chỉ việc Trung Quốc áp dụng luật an ninh quốc gia đã bóp nghẹt Hong Kong - nơi được xem như “thành phố toàn cầu”, là nơi giao thoa kinh tế - văn hóa thế giới.

“Thành phố toàn cầu” đi đến diệt vong ra sao? Câu hỏi này được Tharoor nêu ra và cắt nghĩa trong bài viết mới đây rằng: “Những trung tâm đô thị phồn vinh của thế giới thường là những cảng trung chuyển hàng hóa tràn ngập tàu hàng, là trung tâm giao thương và là nơi dòng vốn của các “đế chế” toàn cầu đổ về. Các 'thành phố toàn cầu' có thể sụp đổ một cách bi thảm hay lặng lẽ dưới búa rìu của kẻ xâm lược, bởi cuộc chính biến hay sự tàn phá của thiên tai và biến đổi khí hậu.

“Giờ đây chúng ta có thể chứng kiến một thành phố toàn cầu nổi tiếng (Hong Kong) sẽ trải qua sự sụp đổ như vậy, cảm giác mất mát có thể đột ngột hoặc kéo dài”, Tharoor bình luận.

Hong Kong nhiều thập kỷ qua mang danh trung tâm tài chính và kinh tế hàng đầu châu Á, nằm giữa mạng lưới thương mại và logistics của châu lục. Đây cũng là cửa ngõ quốc tế để tiếp cận thị trường Trung Quốc đại lục rộng lớn.

Người nước ngoài ví von Hong Kong như thể London của Anh hoặc New York của Mỹ, còn người dân Hong Kong được hưởng quyền tự do dân sự ở mức không thể tưởng tượng nếu đứng ở đại lục nhìn sang.

Thế nhưng, các quyền tự do đó dường như liên tục bị đe dọa kể từ khi Anh chuyển giao Hong Kong cho Trung Quốc vào năm 1997. Chính quyền Hong Kong và Bắc Kinh đã có nhiều động thái mạnh và nhẹ khác nhau để ngăn chặn các quyền tự do đặc biệt của Hong Kong, nhưng điều này cũng châm ngòi cho làn sóng biểu tình chống chính quyền và bạo lực, khiến “thành phố toàn cầu” này bị tê liệt vào năm ngoái. Sau đó trong một động thái mạnh tay, Trung Quốc đã chặn làn sóng này.

Liệu Hong Kong có đứng trước nguy cơ sụp đổ - 3

Luật an ninh mới dành cho Hong Kong gây lo ngại sẽ làm suy yếu khuôn khổ Một nước, hai chế độ. (Nguồn: AFP)  

Trung Quốc đã thực thi luật an ninh quốc gia mới Hong Kong vào lúc nửa đêm chỉ vài giờ trước kỷ niệm 23 năm Hong Kong được Anh chuyển giao cho Trung Quốc (01/7/1997 - 01/7/2020). Việc Trung Quốc đưa luật trên vào thực thi được tờ Economist đánh giá là một trong những "cuộc tấn công" lớn nhất vào xã hội tự do kể từ Thế chiến thứ 2.

Dẫn lời phản ánh của các đồng nghiệp, cây bút Tharoor cho biết chỉ qua đêm (30/6), 7,5 triệu dân Hong Kong bị buộc tuân thủ quy định hạn chế phát ngôn giống như ở Trung Quốc đại lục. Theo luật an ninh quốc gia mới áp dụng, án tù cao nhất cho đối tượng bị kết tội lật đổ là chung thân - mức án tương tự dùng để trừng phạt những đối tượng phản chính trị và các nhà hoạt động nhân quyền ở Trung Quốc đại lục.

Đối với nhiều nhà quan sát, luật an ninh quốc gia đánh dấu cái kết dứt khoát về thời đại của Hong Kong. Đây cũng là minh chứng mới nhất và mạnh mẽ nhất về gọng kìm mà chính quyền Bắc Kinh đang siết chặt để thu hẹp không gian “xã hội dân sự”. Ngoài chuyện đàn áp làn sóng phản kháng chính trị ở Hong Kong, Trung Quốc cũng bị cáo buộc dựng các trại giam giữ và ngược đãi người dân tộc thiểu số (Duy Ngô Nhĩ) tại khu tự trị Tân Cương.

“Hong Kong là thành phố lớn trên thế giới, không phải là khu vực xa xôi cận Tây như Tân Cương. Nhưng chính quyền Trung Quốc cho thấy quyết tâm rõ ràng đưa Hong Kong vào khuôn khổ”, tờ Financial Times bình luận.

Chính sách ‘một quốc gia, hai chế độ’ được áp dụng đối với Hong Kong từ năm 1997 và được hợp pháp theo các thỏa thuận quốc tế, dường như sắp đến hồi kết với cách mà Bắc Kinh xây dựng và áp dụng luật an ninh quốc gia đều không có sự tham gia ý kiến của chính quyền hoặc cơ quan lập pháp Hong Kong.

Liệu Hong Kong có đứng trước nguy cơ sụp đổ - 4

Đúng vào ngày kỷ niệm 23 năm Hong Kong được Anh bàn giao cho Trung Quốc (1/7/2020), người biểu tình Hong Kong hô khẩu hiệu và trưng biểu ngữ “Tự do cho Hong Kong và độc lập ngay bây giờ” nhằm chống lại luật an ninh quốc gia vừa có hiệu lực. Ảnh: AFP   

Dù luật an ninh quốc gia đối với Hong Kong có hiệu lực đầu tuần, nhưng hàng ngàn người Hong Kong tuần này vẫn xuống đường trong một động thái đầy thách thức chính quyền. Đã có hàng trăm người Hong Kong bị bắt theo luật này. Điều đáng nói là phạm vi của luật an ninh quốc gia mới áp dụng đối với cả đối tượng vi phạm bên ngoài khu vực thuộc quyền tài phán của Trung Quốc.

Cây bút chính trị của Washington Post dẫn nội dung bình luận của Steve Tsang, một nhà sử học Hong Kong tại Trường Nghiên cứu Phương Đông và châu Phi (Anh) với tạp chí Atlantic rằng các sự việc diễn ra trong tuần này có thể xem như “phiên bản không đổ máu” của biến cố năm 1989.

Trước đó không lâu, Hong Kong vẫn được xem là thành phố sẽ định hình tương lai tự do, thịnh vượng hơn cho Trung Quốc. Nhưng nay những người biểu tình Hong Kong lại giống như “chim hoàng yến trong mỏ than” phát ra những tiếng kêu than cuối cùng yếu ớt về khát vọng một xã hội dân chủ.

Thay vì mong đợi một đô thị phồn vinh cho Hong Kong, các nhà phân tích ám chỉ đến một tương lai tương tự như cuộc khủng hoảng Hungary năm 1956 hoặc cuộc cải cách Mùa xuân Praha năm 1968.

Giới chức Trung Quốc dường như không bị lay chuyển bởi những luồng chỉ trích và các biện pháp trừng phạt sắp tới của phương Tây. Phát biểu trước báo giới gần đây, ông Zhang Xiaoming, Giám đốc điều hành Văn phòng phụ trách vấn đề Hong Kong và Macao của Trung Quốc cho biết: “Thời đại mà Trung Quốc quan tâm đến những gì người khác nghĩ và ngước nhìn người khác đã là quá khứ và sẽ không bao giờ lặp lại”.

Trung Quốc dường như cũng không thấy phiền khi những dòng tin tức tuần này cho thấy chính quyền Australia, Mỹ, Anh và kể cả Đài Loan đang xem xét cấp tốc cho phép nhập cảnh đối với hàng triệu người tị nạn Hong Kong đang tìm cách ly hương. Cuộc di cư này có thể xảy ra đồng thời với sự biến mất của dòng vốn và doanh nghiệp phương Tây khỏi Hong Kong, đặc biệt khi Mỹ quyết định hủy bỏ mối quan hệ thương mại đặc biệt với Hong Kong như Tổng thống Donald Trump đã cam kết.

Sự sa sút của Hong Kong có thể cái giá phải trả cho Trung Quốc, dù Bắc Kinh có thể trông đợi vào hoạt động mại toàn toàn cầu và thu hút các nhà đầu tư đến các siêu đô thị lấp lánh như Thâm Quyến hay Thượng Hải. Việc người Hong Kong xuống đường tuần qua bất chấp luật an ninh quốc gia có hiệu lực, có thể vì lợi ích của nhóm người biểu tình cấp tiến - những người này dù thấy bất khả thi khi đối đầu với chính quyền Bắc Kinh nhưng vẫn muốn căng sức đấu. Tình thế này giống như tinh thần "nếu ông thiêu rụi chúng tôi, ông sẽ cùng cháy với chúng tôi" xuyên suốt bộ truyện "Đấu trường sinh tử".

Các lựa chọn đặt ra (cho những người biểu tình Hong Kong có thể là chết lặng lẽ vô danh, hoặc chết ngẩng cao đầu được thế giới biết đến, đồng thời có thể gây ra thiệt hại cho những người ‘khai tử’ Hong Kong”, GS kinh tế Ho-Fung Hung từ Đại học Johns Hopkins bình luận với mạng lưới thông tin kinh tế Quartz (Nhật Bản).

Còn trong cuốn sách "Vigil: Hong Kong on the Brink" (Hong Kong bên vực thẳm), tác giả Jeffrey Wasserstrom viết: “Người dân Hong Kong đã liên tục chứng tỏ khả năng thách thức các xung đột và tạo ra nét đẹp riêng ngay cả những lúc nghiệt ngã nhất”. Nhưng ông Wasserstrom cũng than thở về chủ nghĩa vô chính phủ ngày càng leo thang trong thời đại hiện nay.“Trong tôi nỗi buồn tràn ngập”, Wasserstrom trải lòng và thấy khó có thứ gì khác ngoài bóng tối đang bủa vây Hong Kong.

Liệu Hong Kong có đứng trước nguy cơ sụp đổ - 5

Các thành viên Nghị viện châu Âu (EC) đang chuẩn bị dự thảo nghị quyết kêu gọi kiện Trung Quốc lên toà án cấp cao nhất của LHQ vì những bước đi nhằm áp luật an ninh quốc gia mới lên Hong Kong.

Trong bối cảnh thế giới nhiều quốc gia đã đưa ra phản ứng về quyết định của Quốc hội Trung Quốc thông qua dự luật an ninh quốc gia gây tranh cãi dành cho Đặc khu Hành chính Hong Kong mà giới quan sát lo ngại có thể đe dọa tới quyền tự trị đặc biệt và sự tự do tại đây. Tuyên bố chung Anh, Mỹ, Canada và Australia nêu rõ: "Quyết định của Trung Quốc áp đặt luật an ninh quốc gia mới đối với Hong Kong mâu thuẫn với những nghĩa vụ quốc tế của nước này theo các nguyên tắc ràng buộc về pháp lý trong Tuyên bố chung Anh-Trung Quốc. Luật này sẽ làm suy yếu khuôn khổ Một nước, hai chế độ".

Cùng ngày, trong một tuyên bố hiếm có được đưa ra ít phút sau khi luật an ninh được thông qua, Nhật Bản nói rằng: "Nhật Bản quan ngại sâu sắc về quyết định của Quốc hội Trung Quốc... Chính sách lâu nay của Nhật Bản là luôn coi trọng việc duy trì một cơ chế tự do và cởi mở mà Hong Kong được hưởng cũng như sự phát triển bền vững và dân chủ của Hong Kong theo mô thức 'Một nước, hai chế độ'".

Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng gọi Hong Kong là một "đối tác đặc biệt quan trọng", nhấn mạnh mối quan hệ kinh tế và trao đổi văn hóa giữa hai bên. Tokyo cho biết đã chuyển tải quan điểm của mình tới Bắc Kinh và sẽ theo dõi một cách thận trọng các diễn biến tiếp theo tại Hong Kong.

Cùng ngày, phát biểu họp báo trước khi Quốc hội Trung Quốc thông qua dự luật, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hàn Quốc Kim In-chul nêu rõ: "Hong Kong là một khu vực quan trọng có mối quan hệ khăng khít với Hàn Quốc về kinh tế và văn hóa. Chúng tôi coi việc giữ vững sự thịnh vượng và phát triển của Hong Kong theo mô thức 'một nước, hai chế độ' là vô cùng quan trọng".

Thượng viện Mỹ thông qua dự luật, ủng hộ trừng phạt liên quan vấn đề Hong Kong

Dự thảo "Đạo luật Quyền tự trị Hong Kong" đã được Thượng viện thông qua với sự đồng thuận tuyệt đối. Để trở thành luật, bản dự thảo cần phải được Hạ viện thông qua và Tổng thống Mỹ Donald Trump ký ban hành thành luật. 

Nếu được ban hành, dự luật cũng cho phép áp các lệnh trừng phạt đối với bất cứ tổ chức tài chính nước ngoài nào làm việc với các cá nhân này.

Đây là 1 trong 2 dự luật liên quan đến quyền tự trị của Hong Kong. Dự luật khác được Thượng nghị sĩ Cộng hòa Josh Hawley đưa ra là một nghị quyết lên án Trung Quốc vi phạm thỏa thuận 1984 về đảm bảo quyền tự trị của Hong Kong.

Bên cạnh đó Nghị viện châu Âu ra nghị quyết cứng rắn với Trung Quốc trong vấn đề Hong Kong.

Nghị viện châu Âu (EP) cũng đã bỏ phiếu thông qua nghị quyết yêu cầu Liên minh châu Âu (EU) đưa Trung Quốc ra Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) nếu Bắc Kinh áp đặt luật an ninh quốc gia mới đối với Hong Kong, đồng thời kêu gọi khối này sử dụng đòn bẩy kinh tế để răn đe Trung Quốc.

Trong nghị quyết, EP “kêu gọi EU và các quốc gia thành viên cân nhắc, trong trường hợp luật an ninh mới được áp dụng, nộp đơn kiện lên ICJ”, cơ quan pháp lý cao nhất của Liên hợp quốc có trụ sở ở La Haye, Hà Lan.

Nghị quyết cũng kêu gọi EU cân nhắc các lệnh trừng phạt kinh tế có thể đối với Trung Quốc. Theo đó, EP “cho rằng EU nên sử dụng đòn bẩy kinh tế của khối để thách thức sự đàn áp của Trung Quốc đối với nhân quyền bằng các biện pháp kinh tế”.

Mặc dù các nghị quyết của EP không có giá trị ràng buộc, song những tín hiệu chính trị mà các nghị quyết này đưa ra có thể đóng vai trò định hướng chính sách.

Mới đây cảnh sát Hong Kong bắt khoảng 370 người, trong đó 10 người theo luật an ninh mới, khi hàng nghìn người biểu tình bất chấp lệnh cấm. Cảnh sát Hong Kong sử dụng vòi rồng, đạn và bình xịt hơi cay để đẩy lùi người biểu tình hôm qua, sau khi hàng nghìn người xuống đường tuần hành nhân ngày Anh trao trả Hong Kong cho Trung Quốc, bất chấp lệnh cấm biêu tình.

Sau khi Luật an ninh mới có hiệu lực Anh đã thông báo cho phép ba triệu người Hong Kong đủ điều kiện nhận hộ chiếu hải ngoại Anh, cùng những người phụ thuộc định cư ở nước này và có cơ hội nhập tịch. Quy định nhập cứ mới sẽ được thực hiện "trong vài tháng tới", Bộ Ngoại giao Anh cho biết.

Thủ tướng Úc Scott Morrison hôm 2-7 cho biết nước ông có thể nối gót Anh cấp thị thực cho công dân Hồng Kông sau khi Trung Quốc áp đặt luật an ninh quốc gia lên đặc khu này.

Ông Morrison cho rằng những diễn biến ở Hồng Kông rất đáng lo ngại và chính phủ Úc đã chủ động xem xét các đề xuất hỗ trợ từ vài tuần trước nhưng không cho biết chi tiết. Đại sứ quán Trung Quốc tại thủ đô Canberra hôm 2-7 đã bác bỏ những chỉ trích nhằm vào luật an ninh quốc gia áp đặt lên Hồng Kông, đồng thời cảnh báo Úc ngừng can thiệp.

Một ngày trước đó, theo hãng tin Reuters, Thủ tướng Anh Boris Johnson cho rằng luật an ninh mới vi phạm "rõ ràng và nghiêm trọng" Tuyên bố chung giữa Anh và Trung Quốc năm 1984. Để rộng cửa đón gần 3 triệu công dân Hồng Kông đến Anh, nước này có thể cấp thị thực cho công dân Hồng Kông giữ hộ chiếu Anh ở nước ngoài (BNO) cùng gia đình đến sống và làm việc ở đây trong 5 năm, rồi sau đó được phép nộp đơn xin cấp quốc tịch. Reuters cho biết khoảng 3 triệu công dân Hồng Kông đã có hoặc đủ điều kiện để xin cấp hộ chiếu BNO./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)