tìm kiếm

Trang nhất > Thế giới ngày nay

Thứ Bảy, 30/05/2020 | 16:15:06 GMT+7
Bước đi giữa Mỹ với Iran và Trung Quốc toan tính nào cho chiến sự

Trong bối cảnh hiện nay nhiều nhà phân tích cho rằng Mỹ rất có thể từ bỏ Iran để dồn sức đối phó Trung Quốc tuy nhiên điều này có thực sự hay không cũng vẫn là một dự đoán.

18/05/2020 16:55:00

Các chuyên gia kinh tế cho rằng Trung Quốc có quá nhiều thứ để mất về mặt kinh tế nếu đứng về phía Tehran sau khi Mỹ tiêu diệt tướng Qassem Soleimani, người đứng đầu lực lượng đặc nhiệm Quds thuộc Vệ binh cách mạng Iran.

Sau vụ Mỹ tiêu diệt thủ lĩnh quân đội Iran trên đất Iraq, không ít người trong giới quan sát đã nhìn về phía Trung Quốc, tự hỏi Bắc Kinh liệu có phản ứng với Washington để bảo vệ Tehran, đồng minh thân thiết của mình trong vài năm trở lại đây.

Trong bối cảnh này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Cảnh Sảng ngày 3-1 tuyên bố: "Chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Iraq cần phải được tôn trọng, cũng như hòa bình và ổn định tại khu vực Trung Đông phải được duy trì. Chúng tôi kêu gọi các bên, đặc biệt là Mỹ, giữ bình tĩnh và kiềm chế để tránh leo thang căng thẳng".

Bước đi giữa  Mỹ với Iran và Trung Quốc toan tính nào cho chiến sự - 1

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (bìa trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump (bìa phải) tại cuộc gặp song phương ở Argentina - Ảnh: REUTERS   

Tuy nhiên, các nhà kinh tế và chuyên gia phân tích nhận định Bắc Kinh hiện có quá nhiều thứ để mất về kinh tế để có thể đưa ra chỉ trích nặng nề hơn đối với Mỹ. Theo đài CNBC (Mỹ), Bắc Kinh từng tuyên bố sẽ không tham gia các lệnh trừng phạt về dầu mỏ mà Mỹ yêu cầu áp lên Tehran. Hồi tháng trước, Trung Quốc cùng Iran cũng tổ chức tập trận chung tại Vịnh Oman. Thế nhưng, dù có thân cận tới đâu, Trung Quốc vẫn phải cân nhắc tình hình thương chiến hiện tại với Mỹ. Bắc Kinh và Washington đã tạm đình chiến thương mại bằng quyết định dự kiến ký kết thỏa thuận giai đoạn 1 trong tháng này.

Như vậy, trong giai đoạn nhạy cảm cùng quan hệ thương mại trị giá 700 tỉ USD với Mỹ treo lơ lửng trên đầu, Trung Quốc sẽ khó lòng từ bỏ nền kinh tế của mình để bảo vệ Iran, theo Clete Willems, cựu quan chức kinh tế của Nhà Trắng dưới thời ông Trump. Adnan Mazarei, chuyên gia về Iran của Viện Kinh tế quốc tế Peterson (PIIE), cũng nhận định: "Mặc cho quan hệ thân thiết với Iran, Trung Quốc vẫn sẽ nhìn nhận Mỹ là đối tác thương mại lớn của họ".

Mazarei cũng lưu ý rằng trong giai đoạn mối quan hệ với Mỹ không mấy dễ chịu gần đây, Trung Quốc sẽ "vô cùng, vô cùng do dự để đưa ra bất cứ tuyên bố nào". "Không ai trong số 3 quốc gia này (Mỹ, Trung Quốc và Iran) có thể thay đổi chính sách thương mại chỉ trong một đêm", Mazarei nói thêm. Bắc Kinh thúc giục các bên kiềm chế leo thang ở Trung Đông, khu vực mà Trung Quốc phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã nhận được một cuộc gọi từ Bộ trưởng Ngoại giao Iran Mohammad Javad Zarif. Cuộc điện đàm diễn ra sau khi tướng Qasem Soleimani đã chết trong một cuộc không kích của Mỹ ở Baghdad.

"Trung Quốc phản đối sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế", ông Vương Nghị tuyên bố trên một bản tin trực tuyến của Bộ Ngoại giao nước này. "Quân sự và áp lực tối đa đều sẽ không dẫn đến đâu. Trung Quốc kêu gọi Mỹ tìm kiếm giải pháp đối thoại thay vì sử dụng vũ lực", tuyên bố của ông Nghị có đoạn.

Bước đi giữa  Mỹ với Iran và Trung Quốc toan tính nào cho chiến sự - 2

Một tàu chở dầu cập cảng Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Ảnh: Reuters  

Ngoài quan điểm chính trị, Trung Quốc có nhiều lý do kinh tế để phải tích cực kêu gọi các bên kiềm chế khi căng thẳng leo thang tại Trung Đông. "Nếu Mỹ và Iran tham chiến, điều đó sẽ gây hại nhiều hơn cho Trung Quốc", Thời báo Hoàn Cầu cho biết trong một bài xã luận bằng tiếng Anh xuất bản hôm chủ nhật.

Thời báo này nhận định, nếu có sự hỗn loạn nghiêm trọng ở Trung Đông, Mỹ thực sự sẽ bị mắc kẹt nhiều hơn tại khu vực này. Tuy nhiên, Trung Quốc lại mua dầu từ Trung Đông nhiều nhất thế giới. Điều đó có nghĩa nước này phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ tại đây hơn so với Mỹ. Trung Quốc cũng đang có các khoản đầu tư lớn vào Iran, Iraq và nhiều quốc gia Trung Đông khác.

Dữ liệu của Financial Times cho biết, nhập khẩu dầu của Trung Quốc đã tăng nhanh trong thập kỷ qua. Đất nước này có thể có 2,5 triệu xe điện nhưng cũng có hơn 300 triệu xe chạy bằng diesel và xăng, cùng ngành du lịch hàng không nội địa đang mở rộng. Dầu đã trở nên không thể tách rời khỏi hoạt động kinh tế và là điều cần thiết để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của tầng lớp trung lưu đang phát triển Trung Quốc.

Gần một nửa, khoảng 44%, lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc đến từ Trung Đông. Trong khi Mỹ trở nên tự chủ hơn nhờ vào cuộc cách mạng dầu đá phiến, thì thị trường trọng yếu của dầu mỏ Trung Đông là châu Á chứ không phải Mỹ.

Năm 2019, Trung Quốc đặc biệt phụ thuộc vào Saudi Arabia. Nước này đã vượt qua Nga để trở thành nhà cung ứng dầu thô lớn nhất cho Trung Quốc. Tháng 6/2019, nước này nhập từ Saudi Arabia 1,88 triệu thùng mỗi ngày, gần gấp đôi so với một năm trước đó, theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Energy Aspects.

Bước đi giữa  Mỹ với Iran và Trung Quốc toan tính nào cho chiến sự - 3

Một thành viên thủy quân lục chiến Mỹ trong một cuộc tập trận giữa hải quân Mỹ và Saudi Arabia tại cảng quân sự Ras Al Ghar thuộc TP Jubail, tỉnh Eastern của Saudi Arabia hồi tháng 2. Ảnh: REUTERS    

"Nếu xuất khẩu dầu của Iran hoàn toàn bị cắt đứt bằng các lệnh trừng phạt hoặc bởi một cuộc xung đột vũ trang tại eo biển Hormuz thì Trung Quốc sẽ là một trong những người đầu tiên bị tổn thương. An ninh năng lượng hiện là một vấn đề của Trung Quốc", tờ Financial Times từng nhận định.

Theo đài RT, sau hàng thập kỷ có mối quan hệ nồng ấm, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây thông báo sẽ rút các hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot cùng một số máy bay chiến đấu khỏi Saudi Arabia.

Quyết định của Mỹ rút một số khí tài quân sự khỏi Saudi Arabia đã làm quốc gia này lo lắng. Vậy, liệu động thái này của Mỹ có phải là để trừng phạt Saudi Arabia vì cuộc chiến giá dầu thảm khốc hay thật ra là Mỹ từ bỏ cuộc đối đầu với Iran mà ưu tiên cho mục tiêu khác?

Chính quyền ông Trump đã triển khai lá chắn tên lửa Patriot tới Saudi Arabia sau các cuộc tấn công vào cơ sở lọc dầu của tập đoàn Aramco (Saudi Arabia) hồi tháng 9-2019. Mỹ và Saudi Arabia đã quy trách nhiệm cho Iran.

Tuy nhiên giờ đây, Mỹ quyết định rút hai khẩu đội Patriot từng bảo vệ các cơ sở dầu của Aramco cùng 300 binh sĩ vận hành hệ thống tên lửa này khỏi Saudi Arabia. Một hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) vẫn sẽ hoạt động ở Saudi Arabia.

Điều đáng nói là Mỹ ra quyết định này chỉ một tháng sau khi nước này bắt đầu tăng cường hiện diện quân sự ở Saudi Arabia nhằm gửi cảnh báo mạnh mẽ tới đối thủ chính trong khu vực - Iran.

Khi được hỏi về quyết định gần đây, Tổng thống Trump nói: “Chúng tôi đang làm nhiều thứ trên khắp thế giới ở mặt trận quân sự. Chúng tôi đang chiếm ưu thế trên toàn thế giới. Theo tôi, quân đội chúng tôi không còn việc gì để làm ở Saudi Arabia nhưng còn nhiều việc phải làm ở các nước này. Chúng tôi có quân đội mạnh nhất thế giới”.

Tuy nhiên, ông Darius Shahtahmaseb - nhà phân tích chính trị và pháp lý về chính sách ngoại giao Mỹ ở Trung Đông, châu Á và Thái Bình Dương (người New Zealand) cho rằng có thể đây chỉ là một biện pháp mang tính tượng trưng của ông Trump.

Theo nhà phân tích Shahtahmasebi, có lẽ thế giới nhận ra thực tế rằng Iran không còn là đối thủ đáng để quân đội Mỹ bận tâm và bị xáo trộn.

Bước đi giữa  Mỹ với Iran và Trung Quốc toan tính nào cho chiến sự - 4

Nhóm tác chiến tàu sân bay Abraham Lincoln của Mỹ đi qua kênh đào Suez

Theo báo The New York Times, tình báo Israel tin rằng Iran không còn là mối đe dọa tiềm tàng đối với Israel. Một bài báo gần đây đăng trên tờ Wall Street Journal cũng tán thành nhận định này khi cho hay các quan chức Mỹ cảm thấy Iran không còn đặt ra mối đe dọa trực tiếp với các lợi ích chiến lược của Mỹ”.

Trong bản đề xuất ngân sách của Nhà Trắng năm 2021 và các phiên điều trần trước Quốc hội gần đây của các tướng quân đội Mỹ cấp cao, Lầu Năm Góc nhắc tới ý định trang bị những phiên bản mới của tên lửa hành trình Tomahawk cho dàn tàu chiến.

Mục đích là ngăn Trung Quốc bành trướng ở khu vực Tây Thái Bình Dương trong bối cảnh Bắc Kinh tăng cường đáng kể năng lực tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình phóng từ mặt đất.

Trong bối cảnh hiện nay nhiều nhà phân tích cho rằng Mỹ rất có thể từ bỏ Iran để dồn sức đối phó Trung Quốc tuy nhiên điều này có thực sự hay không cũng vẫn là một dự đoán./.

Minh Tuệ (tổng hợp và bình luận)