tìm kiếm

Trang nhất > Thế giới ngày nay

Thứ Tư, 01/04/2020 | 05:04:10 GMT+7
Afghanistan cuộc chiến dai dẳng gần 2 thập kỷ chờ đợi hồi kết

Chiến tranh tại Afghanistan bắt đầu vào tháng 10 năm 2001 với Chiến dịch Tự do Bền vững của Hoa Kỳ để đáp trả cuộc khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001. Mục đích của cuộc chiến tranh này là để bắt giữ Osama bin Laden, tiêu diệt Al-Qaeda và loại bỏ các thành phần Taliban đã cung cấp hỗ trợ và bến cảng an toàn cho Al-Qaeda.

26/03/2020 14:49:00

Chiến tranh tại Afghanistan bắt đầu vào tháng 10 năm 2001 với Chiến dịch Tự do Bền vững của Hoa Kỳ để đáp trả cuộc khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001. Mục đích của cuộc chiến tranh này là để bắt giữ Osama bin Laden, tiêu diệt Al-Qaeda và loại bỏ các thành phần Taliban đã cung cấp hỗ trợ và bến cảng an toàn cho Al-Qaeda.

Sau cuộc tấn công 11 tháng 9 năm 2001, Tổng thống Mỹ George W. Bush yêu cầu Taliban giao nộp Osama bin Laden và trục xuất Al-Qaedabin Laden đã được Hoa Kỳ yêu cầu trục xuất từ năm 1998. Taliban đã từ chối dẫn độ ông ta trừ khi có bằng chứng về sự dính líu của ông ta vào các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 và cũng từ chối yêu cầu dẫn độ người khác trên cùng một căn cứ. Hoa Kỳ bác bỏ yêu cầu đưa ra bằng chứng như là một chiến thuật trì hoãn và vào ngày 7 tháng 10 năm 2004 đưa ra Chiến dịch Tự do bền vững với Vương quốc Anh. Hai người sau đó đã tham gia cùng các lực lượng khác, bao gồm liên minh phía Bắc đã từng chiến đấu với Taliban trong cuộc nội chiến đang diễn ra kể từ năm 1996.

Afghanistan cuộc chiến dai dẳng gần 2 thập kỷ chờ đợi hồi kết - 1

Cuộc chiến Afghanistan kéo dài gần 20 năm đã khiến 2.400 lính Mỹ thiệt mạng, hàng chục nghìn người bị thương và chi phí mất 1 nghìn tỷ USD trong khi vẫn không loại bỏ được lực lượng Taliban

Trong nhiều tháng qua, Mỹ và lực lượng Hồi giáo cực đoan Taliban đã trải qua 9 vòng đàm phán về thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến kéo dài 18 năm ở Afghanistan. Thỏa thuận này dường như đã gần đạt được khi ông Zalmay Khalilzad, đặc phái viên của Mỹ về vấn đề Afghanistan hôm 2/9 cho biết Mỹ sẽ rút 5.400 quân trong tổng số gần 14.000 quân khỏi 5 căn cứ ở Afghanistan trong vòng 135 ngày.

Đổi lại, Taliban cam kết sẽ không để các nhóm phiến quân khủng bố khác như al-Quaeda hay Nhà nước Hồi giáo cực đoan (IS) dùng Afghanistan như căn cứ để tấn công Mỹ và các đồng minh, Reuters cho biết.

Chưa đầy một tuần sau khi ông Khalilzad đưa ra thông báo, ngày 7/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên Twitter rằng ông đã dừng các cuộc đàm phán. Tuyên bố này được đưa ra sau khi Taliban lên tiếng nhận trách nhiệm cho một vụ đánh bom liều chết hôm 5/9 ở Kabul khiến 1 lính Mỹ cùng 11 người khác thiệt mạng.

Ngày 22/2/ 2020 là một ngày đặc biệt với người dân Afghanistan khi họ thức dậy với hi vọng về một tương lai hòa bình. Lệnh ngừng bắn 7 ngày chính thức có hiệu lực vào đêm qua theo giờ Việt Nam, mở đường cho việc ký kết một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và nhóm phiến quân Taliban, đồng thời chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài tại quốc gia Nam Á này.

 Afghanistan ngày 29.2 ra tuyên bố chung về thỏa thuận hòa bình theo đó liên quân phương Tây sẽ rút toàn bộ binh lính khỏi Afghanistan trong vòng 14 tháng nếu Taliban đáp ứng các cam kết, theo AFP.

Sau khi giảm số lính xuống còn 8.600 trong vòng 135 ngày từ ngày ký thỏa thuận, Mỹ và đồng minh sẽ rút toàn bộ lực lượng khỏi Afghanistan trong 14 tháng.

Tuyên bố chung được đưa ra trong lúc các quan chức Mỹ và đại diện Taliban đang có mặt tại thủ đô Doha của Qatar để chuẩn bị ký kết thỏa thuận hòa bình lịch sử nhằm chấm dứt sự hiện diện của lính Mỹ tại Afghanistan sau hơn 18 năm.

Lệnh ngừng bắn 7 ngày này, hay còn gọi là “thỏa thuận giảm bạo lực” được xem là nhằm chứng minh thiện chí của Taliban trước khi ký thảo thuận lịch sử với Mỹ vào cuối tháng 2 này về việc rút dần các binh sĩ Mỹ để đổi lại những cam kết về an ninh. Theo chính quyền Mỹ, một trong những mục tiêu hàng đầu của nước này là ngăn không cho Afghanistan trở thành “hang ổ” của những kẻ thánh chiến cực đoan, 2 thập niên sau các vụ tấn công khủng bố nhằm vào nước Mỹ ngày 11/9/2001.

Afghanistan cuộc chiến dai dẳng gần 2 thập kỷ chờ đợi hồi kết - 2

Afghanistan cần củng cố lực lượng khi hơn 28.000 cảnh sát và binh sĩ

Thỏa thuận là kết quả của việc đàm phán trắc trở kéo dài nhiều tháng qua giữa Mỹ và Taliban. Tổng thống Donald Trump ngày 28.2 kêu gọi Afghanistan nắm lấy cơ hội này vì một tương lai mới và cho rằng nếu các bên giữ cam kết thì triển vọng kết thúc chiến tranh tại Afghanistan sẽ rộng mở.

Thỏa thuận cũng hướng đến khởi động các cuộc đàm phán nội bộ Afghanistan nhằm quyết định tương lai của đất nước và có thể vào tháng 3.2020. Trong suốt 18 năm qua, Taliban luôn từ chối “ngồi chung bàn” với các chính phủ mà nhóm phiến quân cho là “con rối” của Mỹ.

Trong một phát biểu trên truyền hình, Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani tuyên bố, những bước đi tiếp theo của tiến trình hòa bình phụ thuộc và mức độ giảm căng thẳng của Taliban: “Các lực lượng an ninh và quốc phòng của chúng tôi luôn trong tình trạng sẵn sàng cao trong tuần giảm bạo lực và sẽ tiếp tục các hoạt động chống IS, al-Qaeda và các nhóm khủng bố khác, ngoại trừ Taliban. Lực lượng an ninh và quốc phòng Afghanistan sẽ chỉ hành động nếu cần thiết để tự vệ, cũng như để bảo vệ người dân Afghanistan”.

Theo Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo, một khi thỏa thuận giảm bạo lực đạt bước tiến, việc ký kết thỏa thuận giữa Mỹ và Taliban cũng sẽ đạt tiến triển. Tuyên bố được xem là nhắc lại cam kết của Tổng thống Donald Trump trong chiến dịch bầu cử năm 2016 rút quân đội Mỹ khỏi “bãi lầy chiến tranh” hao người tốn của này.

Còn Taliban thì khẳng định, sau các cuộc đàm phán dài, các bên đã nhất trí ký thỏa thuận cuối cùng dưới sự chứng kiến của các quan sát viên quốc tế. Cả Mỹ và Taliban sẽ duy trì tình hình an ninh phù hợp trước thời điểm này.

Chính phủ Nga ngay lập tức hoan nghênh lệnh ngừng bắn, coi đây là một sự kiện quan trọng đối với hòa bình. Tổ chức quân sự Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) thì đánh giá thỏa thuận mở ra con đường cho một nền hòa bình bền vững.

Tuy nhiên, đối với một cuộc chiến kéo dài hàng thập kỷ, mọi ý kiến đều cho thấy sự thận trọng.

“Điều người dân Afghanistan muốn không phải là giảm bạo lực, mà là một nền hòa bình và ngừng bắn lâu dài để mọi người có thể đóng góp cho công cuộc tái thiết đất nước.”

“Điều kiện đầu tiên cho hòa bình là phải ngừng bắng để chúng tôi không phải chứng kiến bất kỳ vụ tấn công liều chết hay vụ nổ nào ở Kabul và trên cả nước. Việc giảm bạo lực là không có ý nghĩa gì cả.”

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper hôm qua cảnh báo, nếu Taliban không thực hiện cam kết giảm căng thẳng, Mỹ cũng có sẵn phương tiện để tự vệ và bảo vệ các đối tác Afghanistan của mình. Afghanistan có thể xem là cuộc chiến ở nước ngoài kéo dài nhất trong lịch sử nước Mỹ. Nước này hiện duy trì khoảng 12.000 – 13.000 binh sĩ tại Afghanistan và tiêu tốn tới hơn 1.000 tỷ USD cho cuộc chiến.

Đàm phán Mỹ - Taliban hôm 14/2 cũng là chủ đề thảo luận tại nhiều cuộc gặp bên lề Hội nghị An ninh tại Munich, Đức. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper đã nhân sự kiện này để thảo luận với các nước đồng minh thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây dương NATO, tham khảo ý kiến đồng minh về việc rút quân ra khỏi Afghanistan trong tương lai.

Tổng thống Mỹ Trump và Ngoại trưởng Mỹ Mike Pomeo đều khẳng định, Mỹ và Taliban đã đạt được sự “đột phá” trong 1 số vấn đề gai góc, và đang ở rất gần với 1 Thỏa thuận hòa bình. Tổng thống Mỹ Trump cho biết, mọi thứ sẽ trở nên rõ ràng trong 2 tuần nữa – điều này dường như là lời xác nhận cho 1 số nguồn tin trước đó tiết lộ, rằng thỏa thuận hòa bình Mỹ - Taliban có thể sẽ được ký kết vào cuối tháng này.

Còn Tổng thư kí NATO Jens Stoltenberg hối thúc Taliban phải giảm các vụ tấn công bạo lực. Theo ông, phiến quân này nên hiểu rằng họ sẽ không bao giờ chiến thắng trong cuộc chiến và đối thoại là cách duy nhất. NATO hiện có khoảng 60.000 quân tại Afghanistan. Chúng tôi sẵn sàng điều chỉnh nếu Taliban thể hiện thành ý thực sự giảm bạo lực và hướng đến con đường tìm kiếm hòa bình. Cách tốt nhất NATO có thể ủng hộ con đường hòa bình đó là tiếp tục hỗ trợ quân đội và lực lượng an ninh Afghanistan”.

Cũng tại Munich, hôm 14/2, Ngoại trưởng Mỹ Pompeo đã có cuộc gặp với Tổng thống Afghanistan Ghani để thảo luận về những tiến triển đang đạt được với Taliban. Dù chi tiết cuộc gặp không được tiết lộ với báo giới, song theo quan điểm của Mỹ, sau thỏa thuận hòa bình Mỹ - Taliban, chính phủ Afghanistan sẽ là bên tham gia đối thoại trực tiếp với Taliban về 1 giải pháp toàn diện.

Afghanistan cuộc chiến dai dẳng gần 2 thập kỷ chờ đợi hồi kết - 3

Tổng thống Donald Trump bất ngờ tới Afghanistan thăm, dùng bữa với binh lính ở Afghanistan dịp Lễ Tạ ơn vừa qua

Còn tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) ngày 5-3 ra phán quyết công tố viên có thể mở cuộc điều tra tội ác chiến tranh tại Afghanistan, bao gồm cả việc xem xét các hành động tàn bạo có thể có của quân đội Mỹ. Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho rằng quyết định của ICC là “liều lĩnh”.

Quyết định của các thẩm phán ICC đã đảo ngược phán quyết của một tòa án cấp dưới khi ngăn chặn cuộc điều tra vì cho rằng tỷ lệ thành công thấp và không phục vụ lợi ích công lý. Phán quyết này đã trao cho công tố viên trưởng của ICC Fatou Bensouda cơ hội điều tra tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người có thể do phiến quân Taliban, các lực lượng Afghanistan hay Quân đội Mỹ tiến hành trong thời gian xảy ra xung đột tại quốc gia Nam Á này.  

Động thái này của ICC được các tổ chức nhân quyền ca ngợi là một “khoảnh khắc quan trọng” đối với các nạn nhân của cuộc chiến tranh 18 năm, kể từ khi Mỹ kéo quân đến đây vào năm 2001. Ông Bensouda cũng ca ngợi phán quyết này, cho biết đây là một ngày quan trọng cho sự nghiệp công lý ở Afghanistan.

Nhưng Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã chỉ trích quyết định của ICC, cho rằng đó là một động thái “liều lĩnh” và là “một hành động không thể tin được” của một thể chế chính trị đóng vai trò là một cơ quan pháp lý. Phát biểu trong cuộc họp báo ở Washington, ông Pompeo cho rằng, còn liều lĩnh hơn nữa khi phán quyết này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi Mỹ ký thỏa thuận hòa bình lịch sử về Afghanistan với Taliban, cơ hội tốt nhất để mang lại hòa bình cho quốc gia bị chiến tranh tàn phá này.

Mỹ sa lầy vào cuộc chiến ở Afghanistan kéo dài 19 năm đã gây tranh cãi và con số hơn 2.400 quân tử nạn, kinh tế, quân sự bị tổn thất nặng nề do cuộc chiến gây ra thật khủng khiếp đã có nhiều cuộc đàm phán, thương lượng, thỏa thuận nhưng chưa có tiếng nói chung và tiếng sung ở chiến trường Afghanistan bao giờ ngừng hẳn vẫn là chờ đợi của người dân vào lúc này hơn bao giờ hết nhiều nhà bình luận phân tích cho rằng với tình hình hiện nay rất có thể cuộc chiến sớm kết thúc sau gần 2 thập kỷ./.

Minh Tuệ (Tổng hợp và bình luận)